J. PACZOSKI.— O KOKMACYACH ROŚLINNYCH. 



<;:: 



koło drogi w zaroślach (w miejscu trochę wilgotnem) koło Horodnicy 

 (nieco na południe po za Sluczem). Jadąc dalej z 1 lorodnicy do Olewska 

 widziałem w borach ogromne ilości tego krzewu. W tej części Wołynia 

 lasy sosnowe na nieco torfiastej i wilgotnej glebie nadzwyczaj gęsto są 

 podszyte krzewami Azalea. Na tej zasadzie zaliczam ją do formacji le- 

 śnej. Rośnie też ona, jak twierdzą inni autorowie i jak to sam widzia- 

 łem, i na odkrytych torfowiskach, lecz w nie tak wielkiej ilości. Wi- 

 dywałem nawet Azalea rosnącą po pustych placach i przy drogach ko- 

 lo rowów wśród małych wiosek poleskich. Za Olewskiem na północy 

 ilość Azalea znacznie się zmniejsza, lecz ponieważ od tego miasteczka 

 do granicy gub. mińskiej jest niedaleko, sądziłem, że uda mi się znaleźć 

 Azalea i w poludn. Mińszczyźnie (ostatni raz widziałem ją koło Rudni 

 Choczyńskiej i Jurowa o jakie 5 — G kilometrów nie dojeżdżając do gra- 

 nicy mińskiej). Ku wielkiemu jednak zdziwieniu nie znalazłem już jej 

 tam wcale, chociaż typ lasów (a naturalnie i klimat) pozostał ten sam. 

 Na linii Horodnica — Rudnia Choczyńska zanotowałem, prócz tych krań- 

 cowych miejscowości, następujące stanowiska: Zamysłowicze, Rudnia 

 Zamysł., Dubniki, Zabar, Hołysze, Łopatycze, Olewsk i Jurowo. Z tych 

 stanowisk prócz Horodnicy i Olewska siedem pozostałych są nowe. Wogó- 

 le, pomijając wątpliwe (naprzykład Dubrowica), poznanych dokładnie 

 stanowisk Azalea jest na Wołyniu 22. Wszystkie te stanowiska znajdują 

 się niedaleko jedno od drugiego i tworzą zasiąg w kształcie wyspy o śre- 

 dnicy około 150 wiorst. Jeżeli jeszcze odrzucimy Owrucz i Połonne, ja- 

 ko wysuwające się najdalej i może tworzące odrębne placówki, to śre 

 dnica „wyspy" Azalea, jeszcze się zmniejszy o jakie kilkadziesiąt 

 wiorst. 



Dr. Rehman wyjaśnia fakt znajdowania się Azalea na Wołyniu w na- 

 stępujący sposób: „Ponieważ Azalea we właściwej swej ojczyźnie posia- 

 da obecnie wszystkie znamiona rośliny alpejskiej, przeto stanowisko jej 

 na Polesiu da się zrozumieć jedynie wówczas, jeżeli odniesiemy je do 

 epoki lodowej. Ale ten pogląd natrafia na przeszkodę w niezwykłej od- 

 ległości Polesia od Kaukazu. Rośliny polarne i karpackie mogły się 

 z łatwością pomieszać na niżu sarmackim, bo lody północne i karpackie 

 stykały się tu ze sobą prawie bezpośrednio. Ale między Kaukazem i Skan 

 dynawią związek taki nigdy nie istniał; lody północne nie dotknęły ni- 

 gdzie ani Podola ani Ukrainy, a chociaż miały i góry Kaukazu i Arme- 

 nii swoję epokę lodową, to lody ich nie zeszły nigdy na niziny. Dwa 

 tylko przypuszczenia mogą dać klucz do rozwiązania tej zagadki. Mo- 

 żna uważać za rzecz pewną, że wpływ lodów północnych sięgał w owej 

 epoce daleko ku południowi i że tak klimat, jak i roślinność krainy 

 czarnomorskiej były wówczas od dzisiejszych zupełnie różne Na pod- 

 stawie bardzo starannych studyów Engler *) doszedł do przekonania, 



') Entwickelungsgeschichte der Pflanzenwelt. I, str. 161. 



