64 



DZIAŁ III. — BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



że dzisiejsze stepy musiały obfitować w epoce lodowej w wilgoć, a ro- 

 ślinność ich musiała odpowiadać dzisiejszym błotom i tundrom. Ponie- 

 waż wpływ ówczesnego klimatu sięgał daleko na Wschód i na Połu- 

 dnie, bo po góry Armenii i po atlas afrykański '), przeto musiała i dol- 

 na granica Azalei na Kaukazie leżeć daleko niżej, roślina mogła rzad- 

 ko rozpościerać się po tych błotach i tundrach, i zajść aż na. Polesie; 

 gdy później wskutek zmiany klimatu płaszczyzny czarnomorskie zamie- 

 niły się w stepy, wyginęła ona na nich, wskutek czego i stanowisko 

 na Polesiu od związku z Kaukazem zupełnie oderwane zostało. Prze- 

 mawia za takim poglądem silnie ta okoliczność, że wierzba lapońska 

 ma się także znajdować, według Wimmera, i w Multanach. Ale możeb- 

 ną jest rzeczą, że wędrówka Azalei odbyła się przez półwysep bałkań- 

 ski i Karpaty siedmiogrodzkie, że istniała ona niegdyś w tych górach 

 i że tylko wskutek zmiany klimatu z nich wypartą została. Możnaby 

 przytoczyć liczne przykłady roślin europejskich, znajdujących się w sta- 

 dyum ginięcia, lecz wystarczy dla nas, gdy wspomnę tylko o jednym, 

 bliżej nas obchodzącym. W roku 1864 Ascherson z kilku towarzyszami 

 podróży znalazł na Giewoncie w Tatrach, rododendron szorstki, krzew 

 pospolity w Alpach i Siedmiogrodzie, którego nikt poprzednio w Tatrach 

 nie zauważył. Gdzie ta roślina znajduje się w górach środkowej Euro- 

 py, tam występuje w wielkiej ilości, prawie gromadnie, a istnienie jedne- 

 go odosobnionego okazu, na stanowisku tak odległem, jak są Tatry, nie 

 może być przypisanem jednorazowemu, przypadkowemu przeniesieniu. 

 Wypada raczej przypuścić, że krzew ten rósł niegdyś i w Tatrach tak 

 obficie, jak w Alpach, lecz że wskutek zmiany klimatu, lub wogóle wsku- 

 tek niekorzystnych warunków życiowych nietylko się nie rozmnaża, lecz 

 przeciwnie liczba jego okazów tak się tu zmniejszyła, że obecnie jest 

 w Tatrach bliskim zupełnego wyginięcia. Przykład ten ma dla zrozu- 

 mienia ogólnego rozsiedlenia Azalei tern większą doniosłość, że rododen- 

 dron jest z nią blizko spokrewniony, gdyż oboje do tej samej rodziny 

 należą" 2 ). 



Według mego zdania, ani jedno ani drugie przypuszczenie p. Reh- 

 mana nie może być przyjęte w całości, a właściwie pierwsze jest bardzo 

 prawdopodobne, jeżeli go odniesiemy nie do epoki polodowcowej, lecz do 

 przedlodowco wej . 



Jakkolwiek a priori należy przyjąć, że klimat w stepach Rossyi 

 południowej był w czasie trwania epoki lodowcowej odmienny od dzi- 

 siejszego, zwłaszcza w części północnej tego obszaru; to jednak wydaje 

 mi się wielce nieprawdopodobnem, aby tam w owym czasie roślinność 



') W. B. Dawkings. Die Hóhlen die Ureinwohner Europas str. 305 — 310. 

 2 ) Keliman — Kotlina Prypeci i błota pińskie — Odbitka z „Ateneum" 1886, str 

 00 — 61. 



