J. PAGZpSKI. — O FORMĄCYACH ROŚLINNYCH. <'i) 



na całej przestrzeni miała odpowiadać dzisiejszym tundrom i błotom. 

 Przedewszystkiem zaznaczę tu pewną sprzeczność tego twierdzenia, z wy- 

 powiedzianym przez p. Rehmana poglądem na klimat epoki lodowej. 

 Na str. 35 cytowanej pracy czytamy; „Wobec tego wszystkiego byłoby 

 rzeczą zupełnie zbyteczną dowodzić, że klimat okolic, sąsiadującycb z lo- 

 dowcem, musiał być nadzwyczaj suchy, i że rozwój loessu, który, ja- 

 keśmy widzieli, leży na utworach dyluwialnych i jest od nich młod- 

 szym, tylko do tej epoki odnieść się wypada". W jaki sposób można 

 pogodzić te poglądy? przecież są one wręcz przeciwne — jeżeli klimat, 

 w miejscowościach sąsiadujących z lodowcem, był nadzwyczaj suchy, to 

 nie mogły tam istnieć tundry i błota. Nie zapominajmy też, że lodowiec 

 północny, wzdłuż dzisiejszego koryta Dniepru i Donu, wcinał się w kształ- 

 cie ogromnych odnóg w stepy dzisiejsze. Nie posiadam obecnie pod rę- 

 ką pracy Englera, i dlatego nie mogę tu obalać dowodów, których nie 

 znam. Przypuśćmy jednak na chwilę, że rzeczywiście w owym czasie 

 stepy dzisiejsze były pokryte tundrami i biotami, jak tego chce Engler. 

 Zachodzi teraz kwestya, co stało się z roślinnością tundr i błot i t. d. 

 (zapewne musiały być i lasy) po zmianie klimatu? Przypuśćmy dalej 

 że klimat się zmieniał stopniowo i łagodnie, i że równolegle do tej zmia- 

 ny rośliny stepowe zaczęły wypierać ową roślinność błotną. Jak zrozu- 

 mieć jednak owo wypieranie? W jaki sposób rośliny błotne i tundrowe 

 (torfiaste), które są zdolne do pewnego stopnia same stwarzać odpowie- 

 dnie dla swego istnienia warunki (zatrzymywanie wody przez glebę tor- 

 hastą) mogły ustąpić stepowym? Ale nietylko stepowym czarnoziem- 

 nym, lecz i roślinom pokrywającym stepy gliniasto - słone (formacya pio- 

 łunowa: Artemisia maritima, Stipa Lessingiana, liczne Chenopodiaceae), 

 a nawet solniska, na których śród błyszczących kryształów soli rosną 

 Halocnemum, Salicornia, Frankenia i t. d.? Zkąd zresztą wzięły się owe 

 rozmaite sole mineralne, które wogóle charakteryzują gleby stepowe? 

 Przecież błota i tundry północne są to formacye występujące na sub- 

 stracie ubogim w sole mineralne rozpuszczalne. Gdzie podział się tort, 

 którego w stepach Rossyi południowej niema ani śladu? przecie choć 

 gdziekolwiek pozostałby przynajmniej w stanie kopalnym. Czy mogły 

 wreszcie zginąć na tak ogromnej przestrzeni wszystkie rośliny błotne 

 i tundrowe? Jeżeli klimat zmienił się na ich niekorzyść (zbytnia suchość 

 powietrza i gleby), to przecież po brzegach jezior stepowych i rzek, 

 gdzie wilgoci nie brak, zostałyby choć gdzie niegdzie szczątki tych for- 

 macyj. 



Że wśród stepowego klimatu szczątki takie mogłyby istnieć (gdy- 

 by tam rzeczywiście niegdyś rosły owe rośliny;, dowodzi fakt znajdo- 

 wania się koło Ekaterynosławia takich roślin północnych, jak Drosera 

 rotund/folia i Lycopodium inundatum, które to rośliny nie są tam jednak 

 szczątkami starszej flory, lecz zawdzięczają swój byt falom Dniepru, 



Pam. Fizyogr. Tom XVI. Dział III. — i> 



