66 



DZIAŁ III. — BOTANIKA I ZOOLOGIA 



nasiona ich przynoszącego z północy. Że jest rzeczywiście tak a nie ina- 

 czej uwidocznia się to z tego, że nietylko te północne rośliny, lecz i wie- 

 le innych, wzdłuż Dniepru i innych większych rzek, ciągnie się w stepy 

 w kształcie wstęg A jednak takich roślin nie widzimy nigdy nad 

 brzegami rzek mniejszych, jak również i jezior stepowych, nie będących 

 w związku z rzekami. Pewna część dawnego stepowego obszaru mogła 

 posiadać miejscami nawet florę tundrową, lecz tylko — po pierwsze półno- 

 cna część i to nie na całej długości (stepy w zachodniej części graniczą 

 z florą podolskiego typu, występując w Bessarabii, na Podolu, Ukrainie, 

 dokąd lodowiec nigdy nie dochodził), po drugie — formacye te występowa- 

 ły zapewne współcześnie z formacyami zupełnie innego typu. Przynaj- 

 mniej w gub. charkowskiej, woroneskiej i t. d. (wogóle na środkowo- 

 rossyjskiej wyżynie — poza obrębem rozpostarcia lodowców) bywały znaj- 

 dowane szczątki roślinności tundrowej, lecz tamże lub w pobliżu, prócz 

 normalnej roślinności stepowej, występują szczotki zupełnie odrębnego 

 typu, które wskazują nam wyraźnie, że rośliny tundrowe nie zajmowa- 

 ły całego terytoryum. Rośliny tundrowe na środkowo-rossyjskiej wyży- 

 nie zresztą rosły prawdopodobnie i w czasie poprzedzającym epokę lo- 

 dowcową. 



Jeżeli dla pewnych miejscowości północnej granicy obszaru stepo- 

 wego można przypuścić obecność roślinności tundrowej podczas epoki 

 lodowcowej, to żadną miarą nie można tego zastosować do pasa połu- 

 dniowego. Kaukaz odcięty jest od reszty stepów suchem łożyskiem Ma- 

 nycza, które przypuszczalnie było cieśniną, łączącą niegdyś morze Ka- 

 spijskie z Azowskiem i do dnia dzisiejszego prawie na całej przestrzeni 

 jest pokryte formacyami pustyni azyatyckich. Pod względem swej ro- 

 ślinności, różni się ono od sąsiednich stepów dońskich i kubańskich. 

 Jestto wązka odnoga stepów aralo- kaspijskich. Jakże przez tę odnogę 

 mogła się przedostać Azalea? Oczywista rzecz, że musiało być z nią 

 inaczej. 



Jak już zaznaczyłem powyżej, wyjaśnienie to ma wszelkie prawdo- 

 podobieństwo, jeżeli owe łączenie się zasiągu Azalei wołyńskiej i kau- 

 kaskiej odniesiemy nie do epoki polodowcowej, lecz do trzeciorzędowej. Nie 

 jest to niemożebne z tego powodu, że okolice Żytomierza, a więc miej- 

 scowość znajdująca się w najbliższem sąsiedztwie z obecnym zasiągiem 

 Azalea na Wołyniu, przedstawiają bardzo starą wyspę lądu. O tern 

 wspomniałem już poprzednio (mapki p. Karpińskiego). W tej miejscowo- 

 ści Wołynia Azalea mogła pozostać, a na całej przestrzeni od Wołynia 

 do Kaukazu została zniszczona w epoce morza trzeciorzędowego na 

 obszarze stepów dzisiejszych. Że Azalea dziś nie rośnie kolo Żytomie- 



l ) Patrz o tern szczegółowiej: Paczoski — Oczerki flory okr. g. Pierejaslawa połtawskoj 

 gub. — Kijów 1893 (w Zap. kiewsk. obszcz. jestiestw.). 



