fig DZIAŁ III. — BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



nadzwyczaj obficie w pewnej ograniczonej części Wołynia, nie mogła za- 

 jąć dotąd większego obszaru), powyższe przypuszczenie p. Rehmana musimy 

 unać conajmniej za mało prawdopodobne. Jeżeli wyjaśnienie p. Reh- 

 mana przyjmiemy nie w znaczeniu „wędrówki", ale po prostu że zasiąg Aza- 

 lei wołyński łączył się niegdyś z kaukaskim przy pomocy Karpat sie- 

 dmiogrodzkich i Bałkanu, t. j. że miejscowości te organicznie należały do 

 tego półkolistego zasiągu, to i wtedy wyjaśnienie to natrafia na poważ- 

 ne trudności. 



Trudno albowiem przypuścić, aby z tak ogromnego półkolistego za- 

 siągu pozostały tylko dwie krańcowe placówki. Umiana klimatu nie mo- 

 że tu mieć znaczenia, gdyż w górach zawsze znajdziemy w pewnej miej- 

 scowości klimat odpowiedni dla takiej rośliny jak Azalea Mogła ona 

 wyginąć na danym szczycie, w danem paśmie (jak to przytacza p. R. dla 

 Rhododendron w Tatrach), ale dla wyginięcia na tak ogromnej przestrze- 

 ni, w tak rozmaitych klimatach i warunkach trudno wynaleźć jakąś przy- 

 czynę. Gdyby Azalea rzeczywiście tam niegdyś rosła, to choć gdzie nie- 

 gdzie pozostałyby jej szczątki. 



Poświęciłem tu Azalei tak dużo miejsca z tego powodu, że kwe- 

 stya ta jest ważną dla historyi rozwoju (właściwie pochodzenia) flory 

 poleskiej, gdyż tylko na podstawie szczegółowego rozbioru takich star- 

 szych elementów, jakim niewątpliwie jest Azalea, można sobie wyro- 

 bić pewne pojęcie o zasiedleniu się kotliny Prypeci przez formy ro- 

 ślinne. 



Między dwoma skrajnemi typami borów: „lado" i „bagno" znajdu- 

 jemy stopnie pośrednie. Lasy sosnowe rozpostarte na glebie torfiastej 

 o warstwie cieńszej (bez Sphagnum) posiadają nieco inną roślinność. 

 Zwykle dużo tam mchów: Hypnam, Polytrichiim, a także ogromne mnóstwo 

 czernic (Vaccinhim Myrtillus) i t. d. 



Prócz opisanych typów lasów sosnowych, występujących na glebie 

 piaszczystej i torfiastej, widziałem las sosnowy koło Słucka na glebie 

 gliniastej. Las ten składał się wyłącznie z sosny. Roślin zielnych, cha- 

 rakterystycznych dla lasów sosnowych na glebie piaszczystej i torfia- 

 stej, nie było tam wcale. O ile można było wnioskować ze szczątków 

 niedojedzonych przez bydło, w lesie tym rosły wyłącznie formy chara- 

 kterystyczne dla lasów liściastych. Widziałem tam Lactuca muralis (ro- 

 ślina rzadka na Litwie), Oxalis Acetosella, Viola canina, Phaegopteris Dry- 

 opteris i kilka innych. Wskazuje to nam, że związek socyalny pomię- 

 dzy tak zwaną roślinnością borową i sosną jest w rzeczywistości zna- 

 cznie słabszy, niż ogólnie przyjmujemy. Roślinność suchych borów (na 

 glebie piaszczystej) sosnowych nie wymaga obecności sosny, lecz tylko 

 braku konkurencyi z towarzyskiemi roślinami. Stosuje się to naturalnie 

 tylko do pierwiastków rosnących w borach na szczerym piasku, które 

 są pierwiastkami najbardziej charakterystycznemu Rośliny borowe rosną- 

 ce wśród miejsc mszystych, jako przedstawiające inne wymagania so- 



