.1. 1'ACZOKKI. — 



O FOKMACYACII ROŚLINNYCH. 



09 



cyalne, tu pod rachubę przyjęte być nie mogą. Zapewnienie braku kon- 

 kurencyi daje jałowa i sucha gleba nie zaś sosny, które Bame na lep- 

 szych glebach bardzo prędko bywają wypierane przez formacy lasów 

 liściastych. W przykładzie lasu koło Słucka widzimy, że chociaż SOSTłfi 

 nie została jeszcze wyparta, lecz rośliny zielne należą już tam do lor- 

 macyi lasów liściastych, gdyż na rozwój ich pozwala gleba. Prócz tegjó 

 wszystkie rośliny charakterystyczne dla suchych borów sosnowych znaj- 

 dujemy często i na piaskach zupełnie pozbawionych nietylko sosny lecz 

 i jakiejkolwiek bądź roślinności drzewiastej. Z drugiej strony niema pra- 

 wie roślin rosnących na glebach piaszczystych, których nie moglibyśmy 

 znaleść w borze. Właściwie mówiąc, sosna zostawia tę roślinność, jaką 

 zastaje wdanej miejscowości na danej glebie: jeżeli to jest piasek, więc 

 charakterystyczną dla piasku, jeżeli torf, to torfową i t. d. Dowodzi to 

 nieznacznej siły modyfikacyjnej sosny względem swych współtowarzyszy 

 i gleby. Zresztą jest to zrozumiałe samo przez się. Sosna gleby bar- 

 dzo nie zacienia, ani też wzbogaca ją w próchnicę swemi igłami. 



Na Wołyniu sosna w lasach mieszanych dość często przytrafia się 

 na glebach gliniastych. Z roślin borowych z wyjątkiem Pi rola minor 1 

 która zresztą rośnie i w lasach czysto liściastych, nie znajdujemy wcale 

 charakterystycznych. 



W powiecie pińskim koło Łabiszyna p. Tanfiliew obserwował sosny 

 na kredzie (razem z grabem i leszczyną), przyczem jej także nie towa- 

 rzyszyły zwykłe rośliny borowe. Bliższych szczegółów autor nam nie 

 podaje, lecz obiecuje poświęcić tej kwestyi osobną rozprawę l ). 



Laski sosnowe na glebie zawierającej kawałki kredy, obserwowałem 

 na Wołyniu, lecz już poza obrębem Polesia. Ponieważ miejscowości te 

 znajdowały się także poza obrębem działalności lodowców, były one sie- 

 dliskiem wielu rzadkich roślin. Kreda z pow. pińskiego, jak to widać ze 

 spisu p. Tanfiliewa, żadnych ciekawszych roślin nie zawiera, co jest 

 zresztą zrozumiałe, ponieważ cały powiat piński był niegdyś lodami 

 pokryty. 



W północnej części Polesia sosna na cokolwiek wilgotniej szych i mniej 

 piaszczystych glebach znajduje groźnego dla siebie rywala w postaci świer- 

 ka (Picea excelsa), na Litwie „jodłą"' zwanego (po rossyjsku „jel", co od- 

 powiada także jodle). Wszędzie, gdzie do lasów sosnowych przenikają 

 świerki, sosny stopniowo ustępują na drugi plan i nareszcie zupełnie 

 wyparte zostają przez przybyszów. Wynika to naturalnie z niejednako- 

 wego zachowywania się drzew tych względem czynników czysto fizycz- 

 nej natury. Świerk gęsto rozpościera swe gałęzie prawie od samej ziemi 

 aż do wierzchołka. Ponieważ nie boi się zacienienia, dolne gałęzie nawet 

 na bardzo starych osobnikach pozostają i przyczyniają się do niezwykle 



') Bołota i torkcniki Polesija, sfer. 24. 



