100 



DZIAŁ III. — BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



że składa się ona z pojedynczych osobników, najczęściej zdała rozrzuco- 

 nych od siebie. To odosobnienie jest dla tej roślinności koniecznym wa- 

 runkiem. Taki naprzykład Elimus rośnie bardzo chętnie na ruchomym 

 substracie, jakim jest piasek wydmisk, toczy bezustannie walkę z pias- 

 kiem, który to zasypuje roślinę, to odsłania jej korzenie, lecz nie znosi 

 wcale obecności innych roślin. Wskutek tej niezdolności do życia towa- 

 rzyskiego, jaką, obserwujemy u roślin gleb piaszczystych, te ostatnie, 

 o ile ustalony zostanie piasek i choć cokolwiek nagromadzi się w nim 

 próchnica, bywają łatwo wypierane przez rośliny bardziej towarzyskie. 

 Prócz tego wskutek bardzo nieznacznej walki o byt między roślinami 

 gleb piaszczystych, czego dowodzą miejsca wcale przez rośliny nie po- 

 kryte, na piaski najczęściej przechodzą rośliny synantropijne, oraz rośli- 

 ny rosnące gdzieindziej wśród prawdziwych formacyj (a więc towarzy- 

 skie), lecz poza obrębem swego normalnego zasięgu wybierające tylko 

 takie miejsca, gdzie walka o byt czyli współzawodnictwo form jest naj- 

 mniejsze. 



Roślinność tej grupy na Polesiu, jak wogóle i w innych miejsco- 

 wościach, przedstawia wiele pierwiastków późniejszej kolonizacyi, któ- 

 rych rozprzestrzenienie odbywa się i w naszych czasach. Przy poniż- 

 szej charakterystyce roślinności tych gleb na Polesiu nie będę zwracał 

 uwagi na nowszych przybyszów (o ile naturalnie można dowieść, że 

 są takiemi), gdyż miejsce dla nich jest śród grupy roślin synantropij- 

 nych. Tu uwzględnię tylko te gatunki, które bez wszelkiego udziału 

 człowieka dostały się na piaski Polesia. Zauważyć jednak muszę, że 

 piaszczyste przestrzenie w czasach przeszłych nietylko nie były tak sil- 

 nie rozwinięte jak obecnie, lecz zapewne redukowały się tylko do pia- 

 sków nadrzecznych. Wszelkie inne zapewne były borami pokryte. Do- 

 piero wyrąbywanie tych ostatnich, poruszanie cokolwiek już ustalonej 

 gleby przez pług i kopyta licznych stad bydła i t. d., wytworzyło ogo- 

 łocone z normalnej roślinności przestrzenie piaszczyste. Przy współudziale 

 wiatru dzieło zniszczenia zostało doprowadzone do końca, t. j. do wy- 

 tworzenia wydm pozbawionych prawie wszelkiej roślinności. 



Co do gatunków, pokrywających przestrzenie piaszczyste, możemy 

 roślinność tej grupy podzielić na dwa działy: 1) roślinność piasków nad- 

 rzecznych; 2) roślinność piasków poza obrębem rzek. 



Najciekawsze gatunki roślin, znajdujemy na piaskach nadrzecznych, 

 ciągnących się w kształcie wstęg po brzegach starszych i bardziej rozwi- 

 niętych dolin rzecznych. Młodsze i mniej rozwinięte rzeki nie posiada- 

 ją; owej formacyi, o czem zresztą mówiłem już w jednym z poprzednich 

 rozdziałów. Piaski nadrzeczne nie tylko na Polesiu lecz i wogóle w całej 

 Rosyi środkowej i południowej posiadają pewne wyłącznie im właściwe ga- 

 tunki, które poza obrębem dolin rzecznych nigdzie więcej w obecnym cza- 

 sie nie rosną, albo- występują jako rośliny flory szczątkowej w miejsco- 



