132 



DZIAŁ III. — BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



widoku przyzwyczailiśmy się w naszych suchych lasach sosnowych, 

 lecz rośliny przedstawiające wszelkie cechy Hory górsko - alpejskiej, 

 przedstawiające zasięgi porozrywane, a często nawet endemiczne. Są 

 to, jak słusznie mniema autor, także szczątki flory przedlodowcowej jak 

 i sama sosna kredowa (autor wymienia drobne różnice, jakie zachodzą 

 między sosną kredową i zwykłą, przyczem nie bez słuszności uważa 

 pierwszą za formę starszą, archaiczną, od której pochodzi ostatnia). 

 P. Litwinow przytacza liczne przykłady, z których wspomnę o nastę- 

 pnym. Dosyć znaczny lasek sosnowy na kredzie w gub. kurskiej koło 

 wsi Bekariukowki, w którym obficie rośnie Daphne Sophia Kalenicz., 

 krzew endemiczny najbliżej spokrewniony wedle Ledeboura z D. Al- 

 łaica Pall. W lasku tym rosły cztery gatunki z rodzaju Pirola, Rubus 

 saxatilis... 



Te wyspy borów kamienistych, z wyjątkiem nadbałtyckiej, znajdu- 

 ją się poza obrębem działalności lodowców i tam zauważymy też zna- 

 czne wzbogacenie flory w gatunki endemiczne, a najbardziej w odzna- 

 czające się porozrywanemi zasięgami i występujące prócz tego gdzieś 

 w odległych górach: w Karpatach, w Krymie, na Kaukazie, Uralu, 

 Ałtaju... To nagromadzenie wspomnianych gatunków słusznie uważa au- 

 tor nie za przypadkowe, a granicę ich rozmieszczenia nie jako klimaty- 

 czną, lecz jako geologiczną 2 ). Rzeczywiście, związek jej z granicą lo- 

 dowca jest zbyt wyraźny, aby cokolwiek można było zarzucić temu 

 poglądowi. Dla poparcia swego poglądu p. L. rozpatruje szczegółowo 

 rozmieszczenie geograficzne 95 gatunków, towarzyszących sośnie na ska- 

 łach i wogóle występujących po brzegach lodowca, które uważa za 

 szczątki flory przedlodowcowej. Zauważyć jednak muszę, że niektóre 

 gatunki ze spisu tego należałoby wykreślić, ponieważ można wyjaśnić 

 ich obecność i w inny sposób. Natomiast trzeba byłoby uwzględnić 

 niektóre inne, w spisie opuszczone. W rezultacie ogólne znaczenie 

 wniosku w niczemby się nie zmieniło. 



Ze spisu p. Litwinowa ułożonego w tablicę, wybieram dla nastę- 

 pnej tabliczki tylko rośliny z wyżyny środkowo-rossyjskiej i miejsco- 

 wości pobliskich, przy tern tylko najbardziej charakterystyczne, których 

 charakter szczątkowy najwyraźniej jest zaznaczony. 



l ) D. Sophia rośnie, prócz wymienionego stanowiska, także i w pow. białogrodzkun 

 (gub. kurska) i w pow. wólczańskim gub. charkowskiej. .Te trzy stanowiska tworzą cały 

 zasiąg tej endemicznej rośliny. 



Zinger wylicza 124 gatunki południowe, znikające na samej granicy czarnoziemu, 

 na przestrzeni między Wołgą a Donem. Czy może mieć takie mnóstwo roślin odrazu swoję 

 klimatyczną granicę na równinie? 



