134 



DZIAŁ III. — BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



W tabliczce tej gwiazdka przed nazwą oznacza roślinę endemiczną, 

 krzyżyk wskazuje obecność, litera a, że roślina jest w górach alpejską. 



Szczątków starszej flory na Wołyniu i Podolu p. Litwinow nie 

 rozpatruje szczegółowiej, gdyż według jego zdania bliskość Karpat daje 

 możność przypuszczenia, że one tam są nie na pierwotnych stanowis- 

 kach, lecz mogły także w epoce polodowcowej imigrować. I na Wo- 

 łyniu, jakeśmy widzieli, można stwierdzić obecność licznych roślin, któ- 

 rych w Karpatach albo wcale niema, albo wołyńskie zasięgi z niemi 

 się obecnie nie łączą, a więc nie mogły one przyjść z Karpat w epo- 

 ce polodowcowej, lecz już w najgorszym przypadku przed samem na- 

 staniem okresu lodowego. 



Wogóle p. Litwinow dochodzi do wniosku, że nietylko wyliczone 

 przez niego rośliny przetrwały okres lodowy na pograniczu lodowca, 

 lecz iw obrębie obszaru zajętego przez ten ostatni musiały pozostać miejsca 

 przez lody nie pokryte, w których mogły się przechować nietylko ro- 

 śliny arktyczne, ale i bardziej południowe. Między innemi, według zda- 

 nia p. L., sosna górska północno skandynawska, Pinus Friseana Wich. *), 

 rosnąca obecnie w Finlandyi, Szwecyi półn. i Laponii, bardzo mało 

 różniąca się od zwykłej, przetrwała mianowicie na tym półwyspie okres 

 lodowy i że prawdopodobnie od tej sosny (rosnącej obecnie wyżej 

 w górach od zwykłej) pochodzi Pinus sihestris. Dalej autor przypusz- 

 cza, że sosna Glintu estlandzkiego (wapienie sylurskie) zapewne jest 

 bardziej zbliżona do P. Friseana niż do młodszej, pochodzącej od niej 

 Pr sihestris. 



P. Litwinow przypuszcza, że normalnem miejscem pobytu sosny 

 zwykłej były przed tern nie piaski, jak obecnie, ale skały. Zauważyć 

 muszę ze swej strony, że pierwotnie chyba skały nie są normalnem 

 miejscem pobytu nie tylko dla sosny, lecz i wogóle dla jakiej bądź in- 

 nej rośliny. Skały nie przedstawiają substratu tak rozpowszechnionego 

 jak zwykłe miękkie gleby, walka o byt między roślinnością je pokry- 

 wającą jest żadna. Wszystko to nie sprzyja wytwarzaniu się nowych 

 odmian i form. Zważywszy dalej, że rośliny stale związane ze substra- 

 tem kamienistym odznaczają się zawsze poszarpanemi zasięgami, lub te 

 ostatnie są bardzo ograniczone co do przestrzeni, — dojdziemy do 

 wniosku, że fakt chronienia się jakiejkolwiek formy na skałach dowo- 

 dzi, iż forma ta nie odznacza się już siłą żywotną i że w normalnych 

 przedtem dla niej warunkach została wyparta przez młodsze i żywo- 

 tniej sze pierwiastki. To chronienie się na skały jest jedynym ratun- 

 kiem od kompletnej zagłady. W jakich warunkach rosła początkowo 

 sosna, od której pochodzi Pinus sihestris — nie wiemy. Że rośnie ona 

 obecnie na skałach, to nie dowodzi wcale, że rosła tam zawsze. Świad- 



') U Nyraana Consp. pl. p. 675 prawie synonim zwykłej sosny. 



