138 



DZIAŁ III. — BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



Królestwa na niżu, a w krajach ościennych znajdowane dopiero po 

 szczytach alpejskich lub przynajmniej wysoko w górach. Dla południo- 

 wej części Królestwa znane są jeszcze liczne inne rośliny alpejskie 

 i górskie, które w spisie zostały opuszczone wskutek braku widocznej 

 przerwy w zasięgach. Do takich naprz. należą: Dentaria ennyophyllos L., 

 Luzula albida DC, Polygonatum verticillatum AU., Orchis globosa L., Erka 

 Tetralix L., Yeronica montana L., Gentiana ciliata L., Dentaria ylandulosa 

 W. K., Ozytropis pilosa DC, Larix Europaea L., Aposeris foełida Less. i t. d. 



Rozpatrując szczątki flory starszej na pograniczu lodowca, jak na 

 Wołyniu, tak na wschód i zachód od tego ostatniego, co do przynale- 

 żności ich do formacyj roślinnych, — musimy dojść do wniosku, że 

 w epoce przedlodowcowej pogranicze to pokrywała flora mieszana, bar- 

 dzo spokrewniona z teraźniejszą florą szczytów alpejskich i górnego 

 pasu leśnego Karpat, Kaukazu, Uralu i Ałtaju, oraz częściowo i krajów 

 arktycznycli. Mówiąc inaczej, flora przedlodowcowa na całym obszarze 

 pomiędzy wymienionemi miejscowościami w końcu epoki trzeciorzędo- 

 wej była mniej więcej jednakową. Na całej północy tego obszaru znisz- 

 czył ją lodowiec skandynawski, a na południu pod koniec epoki trze- 

 ciorzędowej — morze trzeciorzędowe. Na pograniczu jednak rozpostarcia lo- 

 dowców pozostały rośliny, które wskutek pewnego, aczkolwiek prawdo- 

 podobnie nieznacznego, obniżenia temperatury nic nie ucierpiały. Wi- 

 dzimy je obecnie już to po szczytach alpejskich, już to na równinie. 

 Gdyby, jak mniemano, a właściwie, jak większość dzisiaj jeszcze sądzi, 

 flora alpejska powstała z pierwiastków migrujących z północy na czele 

 nasuwającego się lodowca, a więc pierwiastków arktycznych, to dla- 

 czego liczne rośliny alpejskie widzimy dziś i na niżu na granicy rozpo- 

 starcia lodów, albo, po jego brzegach, gdzie rozpostarcie lodów a priori 

 musiało być nie jednolite i warstwa ich musiała być znacznie cieńszą? 

 Jeżeli rośliny owe ruszyły, jak sobie wyobrażają ci, którzy nie chcieli 

 wniknąć w proces migracyj roślinnych, za odstępującym lodowcem, by 

 dotrzeć do stref arktycznych, to dla czego niema ich wcale na ogrom- 

 nej przestrzeni pomiędzy ową granicą a stanowiskami północnemi? Czyż 

 rośliny alpejskie pogranicza lodowego nie migrowałyby także na północ 

 gdyby to dla nich było możebne? Przecież na niżu nie jest im zbyt 

 chłodno. Migracye roślinne odbywają się jednak tak powolnie, że nie 

 mamy najmniejszego prawa przypuszczać owego przesuwania się ich 

 en masse coraz dalej ku południowi przed następującym lodowcem. Ruch 

 tego ostatniego zapewne znacznie przechodził co do szybkości przesu- 

 wanie się zwartej prawdziwej formacyi, która pierwej musiała rugować 

 inne i dopiero byt swój utrwalać. Jeszcze mniej jest to prawdopodo- 

 bne dla drzew. Ale wróćmy do naszego przedmiotu. Powiedziałem, że 

 flora przedlodowcowa musiała być mieszana, gdyż znajdujemy szczątki 

 nie tylko flory południowej (to, co dziś nazywamy stepową), lecz także 

 i leśnej (drzewa, zioła leśne), alpejskiej (to, co dziś nazywamy alpejską), 



