142 



DZIAŁ III. 



BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



przejść przez takie stadyum '). Jednak owo stadyum bezleśne Polesia 

 mozyrskiego nic nie miało wspólnego z kserofilowemi stepami, jakie 

 występują obecnie w Rossyi południowej, ale były to łąki mniej lub 

 więcej hydrofilowe. Były wiec to formacye analogiczne, ale nie homolo- 

 giczne. 



Z daleko większą słusznością moglibyśmy przyjąć stepy przedhisto- 

 ryczne dla Królestwa połud., gdyż tam przynajmniej widzimy rzeczy- 

 wiście rośliny stepowe: Stipa capillata, S. pennata, Adonis vernalis, Pm- 

 nus Chamoecerasus i wiele innych, lecz występują tam równocześnie 

 szczątki inne: leśne, górskie, torfowe i t. d. Z tego jednoczesnego wystę- 

 powania pierwiastków, mających obecnie różne"~znaczenie, najsłuszniej- 

 szy zrobimy wniosek, że flora przedlodowcowa była mieszaną i że szczątki, 

 uważane obecnie za pozostałości flory stepów polodowcowych, należy 

 odnieść mianowicie do tej wcześniejszej epoki. Powtarzam jeszcze raz, 

 że pojęcia roślin stepowych, alpejskich, arktycznych, są to pojęcia tera- 

 źniejsze, które w owych czasach nie miałyby żadnego znaczenia. Jeszcze 

 i w obecnym czasie widzimy, że tak charakterystyczna trawa stepowa, 

 jaką jest bezwątpienia ostnica (Stipa capillata), rosnąca nadzwyczaj ob- 

 ficie na stepach czarnoziemnycb, rozrzucona jest po całej południowej 

 i środkowej Europie, w Syberyi i Turkiestanie, przyczem w tak od- 

 miennych warunkach jak w Prusiech, na równinie stepowej, gdzie upały 

 na wschodzie podczas rozwijania się tej trawy (pod koniec lata) graniczą 

 niemal ze zwrotnikowemi — i na Kaukazie wysoko w górach prawie koło 

 linii wiecznych śniegów. Zwracam uwagę na tą ogromną różnicę, jaka 

 zachodzi pomiędzy dżdżystem pobrzeżem Bałtyku i pustyni choćby w Jer- 

 geniach, gdzie opad roczny odpowiada prawie opadom Sachary,— chło- 

 dem gór wysokich z rozpaloną ziemią stepów południowo - wschodnich. 

 Cóż wobec tego znaczą wyjaśnienia tych, którzy twierdzą, że ostnica wy- 

 rosła na skale dlatego, że jej tam cieplej? I bez skały w Królestwie 

 jej nie będzie chłodniej, niż koło śniegu na Kaukazie. Niżej podane wy- 

 jaśnienie rozmieszczenia geograficznego ostnicy można, jak sądzę, zro- 

 zumieć tylko przyjmując pod uwagę niszczącą działalność lodowca i walkę 

 o byt. Czy Stipa, rosnąc na Kaukazie tak wysoko w górach, nie mo- 

 gła rosnąć w obrębie lodowca? Na to odpowiedzieć należy, że istotnie nie 

 tylko mogła, ale i rosła. W Europie ostnica posiada prawie dwa za- 

 sięgi. Zwrócę większą uwagę na północny jako dla nas ważniejszy (skła- 

 da się on właściwie z kilku odrębnych zasięgów, co nie jest dla nas bez 

 znaczenia). Stipa capillata rośnie w Niemczech (w półn. -zachód, części 

 jak również w Alzacyi i Lotaryngii, w Poznańsk. i na Śląsku wcale nie 

 rośnie) i w połud.-wschod. części Królestwa (nie łączy się z zasięgiem 



') Porównaj moje: Stadii rozicitia fłory (Wiestnik Jestiestwoznania. Petersburg 1891). 



Zycie gromadne roślin („ Wszechświat" 1896 r. nr. 20, 27 i 28). 



