J. fcACZOSKI. — O KOHMACYACII KOSI. INNYCH. 



I4Ó 



Sorbus hybrida L. Gotland. Finlandya połud. -zachodnia, Szwecya 

 wschodnia, Norwegia. Góry Europy środkowej. 



'* S. Scandica Fr. Oesel, Odinsholm, połud. zacłiod. Finlandya, po- 

 łudniowa część półwyspu Skandynawskiego i niektóre wyspy na Bałty- 

 ku. Prusy wschodnie (rzadko), Sudety. 1 ) 



Jeżeli do wyliczonych dodamy rośliny wodne, o których się mó- 

 wiło w odpowiedniem miejscu, o porozrywanych zasięgach, rosnące 

 w jeziorach zamkniętych (Hydńlla, LHorella, Zanninchelia i t. d.) i ugru- 

 powane mianowicie na pojezierzu haltyckiern, to zobaczymy, że ilość 

 roślin szczątkowych w tych miejscowościach dochodzi bardzo znacznej 

 liczby (w spisie moim nie uwzględniłem wszystkich; wybrałem tylko 

 jaskrawsze przykłady, inne opuściłem, aby bez potrzeby nie zaciemniać 

 obrazu), w każdym razie wystarczającej aby wykluczyć „przypadek." 

 Że taka naprz. roślina, jak Pedicularis comosa, jest w Inflantach szcząt 

 kową, tego chyba nie trzeba dowodzie. Że również i inne przytoczono 

 rośliny, ze względu na swe poszarpane zasięgi, należy uważać za szcząt- 

 kowe, to sądzę, że także nikt nie będzie się spierał. Jednak co do ich 

 wieku zdania mogą być podzielone. W rzeczy samej, dla czego ko- 

 niecznie uważać je za pozostałości flory przedlodowcowej, kiedy i w okre- 

 sie polodowcowym było aż nadto czasu, aby flora wcześniejsza została 

 wyparta przez późniejszą. Może przytoczone rośliny właśnie przedsta- 

 wiają takie szczątki flory polodowcowej młodszej, albo poprostu szcząt- 

 ki flory, która dążyła podczas cofania się lodów ku północy? Jeżeli 

 takie wyjaśnienie moglibyśmy zastosować do Woodsia, Cerastium alpinum 

 i t. d., to nie możemy tego wcale przypuścić dla Stipa capillata (dodam 

 także i S. pennata, która rośnie w Prusiech), Adonis vernalis, Inula en- 

 si folia, Linosyris milgaris, Pedicularis comosa i t. d. Zresztą dlaczego wi- 

 dzimy nad Bałtykiem i rośliny alpejskie, które od Alp się oddzieliły, 

 a do stref arktycznych nie doszły, albo, dążąc do tych ostatnich, gdzie 

 niegdzie pozostawały po drodze? Wogóle, cała ta kwesty a jest niezmier- 

 nie trudną. Nie łatwo jest bowiem dowieść, że w pasie nadbałtyckim, 

 gdzie lody musiały być potężnie rozwinięte, miały pozostać szczątki przed- 

 lodowcowej flory, — lecz trudniej według mego zdania objaśnić to jakie- 

 miś przypuszczalnemi migracyami roślin, gdyż te ostatnie pozostają 

 w niezgodzie z faktami geografii botanicznej. Jakkolwiek z pasem nad- 

 bałtyckim można byłoby się załatwić jeszcze w ten sposób, żeby uznać 

 jako fakt zniszczenie na całej jego powierzchni roślinności doszczętne, 

 ale przypuścić możność jej pozostania na półwyspie skandynawskim 

 (jak to robi Drude), z którego rośliny później w ten lub inny sposób 

 emigrowały na wschodnie wybrzeża Bałtyku (jak to przypuszcza p. Li- 



i) Gwiazdką oznaczone są wybitniejsze przykłady dla zwrócenia uwagi. 



Tam. Fizyogr. T, XVI. Dział III. - 19 



