J. 1'At'ZOSKI. — o KOKMA('VACH ROŚLDTNTCH. 



149 



ogromne ilości części organicznych i fizyczno własności tej gleby sprzy- 

 jały rozwojowi roślin bardziej pod tym względem wybrednych. 



Zupełnie inaczej maja, się rzeczy w prawdziwych formaeyach, o zwar- 

 tym kobiercu darniny. Tu zmiany są, tern powolniejsze i mniej znaczne 

 im więcej rośliny zmieniły glebę, na której rosną, a wiec im dana for- 

 macya jest starszą. Rozrost torfowiska ze Sphagnum można rocznie 

 ocenić na kilka cali we wszystkie strony, a więc dla przesunięcia się 

 tej formacyi w przestrzeni o kilometr na południe dajmy na to, gdy 

 równocześnie zwalczać musi inną formacyą, potrzeba byłoby 2000 lat, 

 przyjmując niesłychanie szybkie rozrastanie się, po 50 cm na rok. 

 Jeżeli uwzględnimy teraz ruch lodowców, który wynosi w górach prze- 

 ciętnie mało co mniej od 100 metrów na rok, a dla lodowca skandy- 

 nawskiego musiał być znacznie powolniejszym, lecz w każdym wypad- 

 ku nie tak nieznacznym jak torfowiska, — to dojdziemy do wniosku, że 

 formacya ta nie mogła ujść pogoni lodów i musiała być zniszczoną 

 przed dopięciem pasu, w którym lodów już nie było nigdy. Obserwa- 

 cye codzienne przekonywają nas, że formacya roślinne zmieniają swe za- 

 sięgi tak nieznacznie, że wydają się one nam pozostającemi od wieków 

 w jednem i tern samem miejscu. Chociaż lasy na pograniczu stepowem 

 posiadają wyraźną tendencyą następowania na formacye trawiaste, jed- 

 nak faktycznie stwierdzamy, że ruch ten jest zadziwiająco powolny. 

 Badając gub. połtawską prof. Dokuczajew doszedł do wniosku, że w wyż- 

 szej (wschodniej) części tej gub. lasy i stepy są to utwory jednoczesne. 

 Niektóre lasy z dawien dawna tam rosnące nie rozszerzyły się widocz- 

 nie. Wskutek czego prof. Dokuczajew doszedł do niesłusznego mem 

 zdaniem wniosku, że są to formacye co do pochodzenia również stare 

 jak i stepy. Badania gleby i podglebia pozwalają nam ściśle oznaczyć 

 wśród pól zoranych miejsca, gdzie były przedtem lasy lub stepy. Otóż 

 z badań takich wynika, że chociaż niewątpliwie widzimy dziś lasy na- 

 turalne na glebach niegdyś stepowych, jednak przestrzeń zajęta w ten 

 sposób jest nadzwyczaj małą. Teoretycznie rzecz biorąc, las może o tyle 

 posuwać się naprzód i wypierać formacye trawiaste, o ile korony drzew 

 po za linią lasu zacieniają glebę i pozwalają wskutek tego na rozwój 

 młodzieży leśnej. Dopiero te młode drzewka dorósłszy zacieniają nowy 

 pas, na którym ma się rozumieć mogą wyrosnąć nowe pokolenia drzewek 

 i t. d. W najbardziej sprzyjających warunkach, las w przeciągu lat 

 jakich 20 — 30 może zawojować zaledwie parę metrów. Nie stosuje się 

 to jednak do brzozy, osiki i innych drzew, nie bojących się światła 

 i szybko rosnących. Dla drzew lasów cienistych niemożebnością jednak 

 była taka ucieczka przed lodowcem. 



Przenoszenie nasion przez lody także nie mogło mieć znaczenia. 

 Jeżeli zważymy, że wskutek powolnego ruchu lodowca i znacznego ob- 

 niżenia temperatury (stoję tu na punkcie widzenia utartej teoryi) w pa- 

 sie granicznym z lodowcem na dziesiątki lat jego drogi rośliny prze- 



