.T. PACZOSKI. — O FOHMACYAOIl ROŚLINNYCH. 



151 



niszczącą działalność lodów i przez uchronienie od zagłady w miejsco- 

 wościach uprzywilejowanych rozmieszczenie geograficzne tego krzewu 

 może być wyjaśnione. Pas zajmowany obecnie przez Cotoneaster n/gra 

 możemy rozdzielić właściwie na dwie części; pierwsza obejmuje szmat 

 ziemi od Laponii do Prus, w której Cotoneaster przeważnie trzyma 

 się wybrzeży Bałtyku, druga na południe od granicy rozpostar- 

 cia lodów, przyjmująca na Uralu i w jego pobliżu kierunek ' północny, 

 lecz nie łącząca się z północno-zachodnim krańcem części poprzedniej. 

 Pomiędzy temi dwiema częściami widzimy w polud. -zachód, części Kró- 

 lestwa zupełnie odrębną wyspę. Wogóle cały zasiąg Cotoneaster nigra 

 przedstawia się w kształcie litery (J, zwróconej otwartą częścią ku pół- 

 nocy. Przytoczyłem przykład ten nie jako jedyny, lecz typowy. Roślin 

 o podobnych zasięgach, chociaż nie w takim stopniu charakterystycz- 

 nych, jest ilość wcale pokaźna. Przypatrując się uważnie rozmiesz- 

 czeniu geograficznemu roślin szczątkowych, zobaczymy, że występują one 

 tam, gdzie lodowca nie było wcale, oraz na jego południowej krawędzi, 

 gdzie rozpostarcie lodów nie mogło być ani zbyt mocne, ani jednolite, 

 a także po wybrzeżach morskich. Wskazuje to niewątpliwie, że i w owe 

 czasy wpływ morza na klimat miał miejsce. Jako potwierdzenie tego 

 widzimy, że flora na terytoryum polodowcowem w miejscowościach oddalo- 

 nych od morza i połud. granicy lodów odznacza się, jak to już nieraz 

 zaznaczałem, nie tylko nadzwyczajnem ubóstwem, ale i brakiem kom- 

 pletnym roślin o porozrywanych zasięgach. 



Posłuchajmy teraz, jak zapatrują się inni badacze, którzy także 

 nie uznają kompletnego zniszczenia flory przedlodowcowej. O zapatry- 

 waniach p. Litwinowa mówiłem już nieco wyżej. Znakomity botanik 

 Drudo ') na podstawie faktu występowania bogatej flory leśnej na Alasce 

 tuż obok lodowców i na potężnych pokładach morenowych na powierz- 

 chni tych ostatnich, doszedł przez analogią do wniosku, że i nasz lo- 

 dowiec nie mógł być jednolitym Wyspy lodem nie pokryte i mo- 

 reny na powierzchni lodowców pozwoliły na przechowanie gdzie nieg- 

 dzie flory przedlodowcowej. Z poglądem tym nie zgadza się Nathorst 



'i Bctrachtung iiber die hypotheiischen vegetatiomloscn Einoden im temperierten Klimat 

 der niirdlichen Hemisphdre zur Eiszeit. Pctermanns (ieogr. Mitteillungen 1889, p. 282 — 290. 

 Mnie znana tylko z referatu. 



-i Dodani od siebie, że niedawno wykryte przez p. Radde na Kaukazie rośliny nad- 

 alpejskie, rosnące powyżej granicy wiecznych lodów i śniegów po silnie ogrzewanych wystę- 

 pach skal, bardzo przemawiają przeciw lodowej pustyni w Europie północnej. Również ba- 

 dania p. N. Hartza nad temperaturą i rozwojem roślin w (irenlandyi dowodzą, o ile te osta- 

 tnie są wytrzymałe Autor dochodzi do następnego wniosku: „77 faut dom- admettre que 

 dans les localilci abritces (rersunts qni regardent łe Sud, cle.) d 1'interieur du Scoresby Sand 

 les phmies oni ttne saison de vc'ge'totion dc .5 a 6 mois-. dittant UH laps de tempu aitssi long. 

 le sol de ces (ocaliłeś sera degele', en lont cas, quelque heures par jour. Sur la cóte ił est Data* 



