152 



DZIAŁ III. — BOTANIKA I ZO.OLOGIA. 



i twierdzi, że nietylko rośliny drzewiaste nie mogły się przechować 

 w Szwecyi, ale, że i wogóle cała Europa północna przedstawiała jedno- 

 litą pustynię lodową. Twierdzenie to Nathorst opiera na danych pa- 

 leontologii, wskazując, że rośliny arktyczne zajęły początkowo przestrze- 

 nie polodowcowe, później dopiero zjawiła się Betula nana i B. frułieosa, 

 jeszcze później sosna i nareszcie dąb. Dane te jednak właściwie wcale 

 nie przeczą poglądowi Drudego, gdyż we wskazanem następstwie mogło 

 się odbywać zasiedlenie obszarów polodowcowych przez rośliny, co jed- 

 nak nie wyklucza raożebności przechowania tu i owdzie w niewielkiej 

 ilości nie tylko przedlodowcowych roślin zielnych, ale i drzew. Że 

 szczątków ich nie znaleźliśmy w stanie kopalnym razem z Dryas i wierz- 

 bami polarnemi, to jeszcze nie idzie za tern, że one tam nie rosły. Dryas 

 jako roślina alpejsko-arktyczna, a więc i dziś składająca dowody swej 

 wytrzymałości na zimno, zaczęła prosperować i rozradzać się wtedy, 

 gdy jeszcze naprz. Sorbus Scandica ledwo wegetowała. Naturalnie wsku- 

 tek tego wszelkie są po temu szanse, że w pokładach ówczesnych 

 znajdziemy liście pospolitej Dryas, a nie rzadkiej Sorbus Scandica, któ- 

 ra może zaledwie w kilku wyjątkowych miejscowościach przechowała 

 się w nielicznych okazach. Znajdujemy po Dryas liście brzozy, osiki 

 i t. d., gdyż drzewa te i krzewy, jako nie wymagające dla swego 

 rozwoju zacienienia, naturalnie rozpostarły się prędzej niż drzewa lasów 

 cienistych. Jednem słowem, następstwo form roślinnych było w owych 

 czasach zupełnie zgodne ze zmianami i następstwem, jakie obserwuje- 

 my i dziś wśród formacyj leśnych. Fakt znajdowania w utworach lo- 

 dowcowych roślin arktyczno alpejskich: Dryas, Salix i t. d. w Niem- 

 czech, Rossyi, Danii, Szwecyi w miejscowościach, gdzie obecnie wcale 

 nie rosną, nie tylko nic przeczy bronionemu przezemnie poglądowi, 

 lecz nawet go popiera. Są to ślady jednolitego zasięgu, z którego po- 



rel que la brume et le vent raccourcissent considerablement Ie temps de la \egetatien." „Cest 

 donc sans doute en desaccord avec fetat reel des choses que Kjellman pretend (Ur polar- 

 vaxtern.es lit p. 471), que fevolution ne peut pas coremencer avant que la temperaturę 

 moyennne du jour ait depasse zero. Tout comme nos plantes vernales et suivant la remar- 

 que de Kjellmann lui-meme (loc. cit. p. 481), les plantes polaires supportent une gelee passa- 

 gere. Et, de plus, nieme quand la temperaturę baisse de quelques degres audessous de zero, 

 cela ne dit aucunemcnt que le sol ou les plantes prennent une aussi basse temperaturę. Les 

 oscillations de la temperaturę ne se font pas aussi rapidement dans la roche ou dans le sol meuble, 

 que dans fair. Le rayonnemcnt de la pierre et de la terre, la propagation de la chaleur par les 

 racines qui se trouvent dans une terre degelee et chaude, et enfin le fait que la seve cellulaire, 

 en Ba qualite de solution salino, a la point de congelation au-dessous de zero, tout cela 

 Pera que durant la saison du printemps les plants peuvent se maintenir degelees, quand 

 meme la temperaturę de fair reste inferieure a zóro durant quelques heures et que la soleil 

 ne parait pas." (Streszczenie francuskie autora pracy: Ostgronlands Vegetationsforhold — 

 Sur la v€g&xMon du Grdnłand oriental 18 l J5. Kopenhaga). Dodam tu jeszcze, że p. Hartz, 

 ze względu na porysowane skały przez lodowce (nawet na 1570 metrów wysokości) docho- 

 dzi do wniosku, że rośliny przedlodowcowe nie mogły się przechować w Grenlandyi. 



