.1. PACZOSKI. — O FORMACYACH ROŚLINNYCH. 



153 



zostały obecnie tylko stanowiska arktycznc i alpejskie. Dryas ortopełala 

 była to początkowo zwykła roślina w epoce przedlodowcowej (w epo- 

 ce miooenu i pliocenu) i jak wiele innych, rosnących obecnie po szczy- 

 tach alpejskich i w krajach arktycznych. rosła na niżu przy zwy- 

 kłych ówczesnych warunkach klimatycznych. W początku okresu lo- 

 dowego zasiąg jej w Europie północnej był jeszcze jednolitym od uór 

 środkowej części aż po kraje arktycznc (Kaukaz i inne południowe sta- 

 nowiska były już wtedy odcięte). Dopiero podczas okresu lodowego, na 

 niżu, z wyjątkiem miejscowości, gdzie przechowały się i inne rośliny, 

 Dryas został zniszczony. W epoce polodowcowej, na niżu, zwiększył 

 on zapewne początkowo swój zasiąg, ale wskutek późniejszego podnie- 

 sienia temperatury został wyparty przez inne, żywotniejsze formy. 

 Na równinie nie mógł on wytrzymać walki, lecz pozostał pod biegunem 

 i w górach. Tak się rzecz miała z Dryas octopetala, Salix reticulata 

 i t. d., lecz inne jeszcze gatunki pozostały gdzieniegdzie, prócz Alp 

 i krajów arktycznych, i na równinie (Woods/a ihensis i t. d.). Widzimy 

 więc, że i dane paleontologii nie sprzeciwiają się memu poglądowi. Nie 

 trzeba tu ani wędrówek ani rzekomego przenoszenia nasion i roślin 

 przez lody. 



Że rośliny w pozornie odpowiednich dla siebie warunkach wymie- 

 rają — jestto taktem powszechnie znanym (zwalamy zawsze w takich 

 przypadkach całą winę na klimat, jako uniwersalny środek wszelkich 

 wyjaśnień zmian w świecie roślinnym). Dla torfów dublańskich były 

 wskazane Drosera lonyifolia i Saxifraya HircaJus, w obecnym jednak cza- 

 sie niema ich już wcale. Ponieważ o pomyłkę trudno, więc należy 

 przypuścić, że wyginęły one tam, chociaż teoretycznie rzecz biorąc mo- 

 głyby tam rosnąc doskonale i teraz. Rhododendron hirsutum, roślina 

 wybitnie alpejska, rosnąca tylko w górach środkowej Europy, przytem 



') Rozsiedlanie się roślin, pominąwszy późniejsze okazye po temu (nowe lądy, znisz- 

 czenie starej flory i t. d.), odbywa się głównie w początkowym okresie powstawania gatunku. 

 Nowe rasy, odmiany i wogóle wszelkie formy systematyczne zaczynają się pojawiać na tle 

 starych. Sądzę, aczkolwiek dowieść tego ściślebym nie mógł, że jako odmiana nieznaczna 

 dana forma roślinna zajmuje taką przestrzeń, jaką później lięilzic. posiadała pod sicem panowa- 

 li iem jako gatunek. Wyrażając się inaczej, dana forma tern słabszą posiądą zdolność do 

 zwiększania zasięgu, im bardziej jest ustaloną pod względem systematycznym. Wybitne ga- 

 tunki, nie posiadające zbyt spokrewnionych ze sobą form, nie mają żadnej tendencyi do 

 zwiększania swych zasięgów. Dana forma więc w epoce swej młodości, w okresie najsilniej- 

 szego życia pod względem przemian rasowych, posiada tendencyą zaborczą, ale później chodzi 

 jej już tylko o zachowanie swej indywidualności rasowej i geograficzuej. Naturalną konse- 

 kwencyą tego wszystkiego będzie stałe ściśnianie zasięgów, a więc zlokalizowanie form 

 roślinnych i zwiększanie ich ilości. Jeżeli rasa A zajmowała niemal wszystkie lądy kuli 

 ziemskiej, to pochodzące od niej rasy A, , A /; , A ni ... będą zajmowały, wskutek przysto- 

 sowania się do warunków bytu, zasięgi cokolwiek mniejsze i t. d. 



Pam. Fizyogr. T. XVI. Dział III. — 20, 



