196 



DZIAŁ I. METEOROLOGIA I HTDKOGRAFIA. 



Płynąca piana, czyli tak zwana „śmietana'", jest już następstwem powodzi; 

 pjynie ona najobficiej wtenczas, gdy nadchodzi szczyt, czyli wiei^zcli wody, to jest, 

 gdy nadibodzi najwyższa fala w danej powodzi. Koloi- piany, naprzód się poja- 

 wiający, jest biały,- przechodzi stopniowo w coiaz żullszy od ])rzypiel(ania słońca 

 i 7ał)rndzania się. 



Wprawne oko flisaków potrafi uchwycić jiicrwsze fale nastąpić mającej po- 

 wodzi. Po wiei-zchu wody nkazują się wtedy tn i owdzie, jakby plamy, błonki, 

 kożuszki, pochodzące zapewne z uniesionych, z wierzchowin law ])ia,szczystych, dro- 

 bnych ])yłków, lub tworów organicznych. Jest to niejako ])leśń, oderwana przez 

 podnoszącą się wodę od swych łożysk. 



Niektóre powodzie można na tydzień czasu jjrzedtem ])rzewidzieć. Jeżeli 

 przez kilka dni trwa jjora dżdżysta i panuje wiatr })ólnocno-zachodni. czyli jeśli 

 nastąpi peryod tak zwanej ,,morki'', to jest wiatru wilgotnego od strony nioi-za, 

 to w J\a,rpatach i Tatrach są silne opady i n.isfępujo zazwyczaj powódź. 



Wisła najwięcej szkód zrządza podczas zatorów. W zeszłej (z 1891/92 r.) 

 zimie słyszeliśmy o zatorach w dolinie Skotnickiej ])od iSa.ndoniie)-zom; mieliśmy 

 także jednocześnie zator powyżej Warszawy jiod Zeżnem. 



Nie badałem szczegółowo tych zjawisk i nie wiem, czy zachodzi tu pewna 

 prawidłowość i i^erycdyczność, zależna od miejscowości, wysokości wody w chwili 

 puszczania lodów i innych jeszcze przyczyn. 



Udeiza mnie z moich badań teri fakt, że ])rzed każdym peryodeni zamarza- 

 nia, rzeki poziom wody gwałtownie, nawet na stopę, zawsze się obniża. Zacłiodzi 

 jjytanie, czy w tej epoce nie wytwarzają się już pi'zyczyny, powodujące na wiosnę 

 zatory? W chwili zamarzania rzeki koryto, jak lud mówi, w wielu miejscach się 

 „zatyka'", to jest pobrzeźa obmarzają, po ławach piaszczystych gromadzi się co- 

 raz większa ilość śnieżycy, koryto coraz bardziej się zwęża, a może i chwilowo 

 zapycha. To wszystl;o w])ływa na nieprawidłowy bieg wody, na zmniejszenie się 

 pi-ędkości powyżej zatykających się miejsc. W takim stanie w rzece wytwarzają 

 się cliwilowe progi (zawały) i powstają działy; wyższy dział zatrzymuje wodę, 

 przynależną w normalnych warunkach działowi niższemu, a to znów powoduje 

 miejscowe zalew}-. AV innych za to działach występuje nienaturalny, niesłychanie 

 nizki stan wody. Może się wtedy zdarzyć, co już sam obserwowałem, że woda 

 w ciągu paru dni trzyma się tak nizko. jak się to nie zdarza w czasie najsucłi- 

 szego lata przy najniższym stanie wody. AV Avykazacłi Kolberga zanotowano nie- 

 i'az poziom, wody niżej zera, a, nawet niesłychane obniżenie, dochodzące do 13 cali 

 poniżej tego poziomu. 



łStan ta,ki anormalny trvra najwyżej 2 do 3 dni. Przez ten czas w^oda miała 

 możność powyżłabiania sobie koryt po ])]'zez chwilowe przeszkody; poziomy wra- 

 cają do normalnych, zależnych od s])adku rzeki i również szybko następuje tak 

 zwana ,.zwr<jtka'", to jest nadjjływa woda, poprzednio zatrzymywana. 



Dla Warszawy, a właściwie dla smoka wodociągowego, byłoby rzeczą obo- 

 jętną, gdyby ..zapychania" jjowstawały w dole, to jest jDoniżej Warszawy; w rze- 

 czywistości jednak tworzą się one zazwyczaj powyżej, czyli w górze rzeki. 



