198 



DZIAŁ I. m?:teorologta i hydrografia. 



przecią-gu czasu narasta wszerz, wzdłuż i im wysokość, a ciągnąć się może na 

 kilka, nawet kilkanaście wiorst w górę rzeki. 



To są właśnie owe groźne zatory, powodujące gwałtowne, niespodziewane, 

 miejscowe zalewy, a które mogą być przyczyną wyżłobienia nowego nawet ko- 

 ryta rzeki. 



Walka jest jeszcze możliwą, gdy w samycb jioczątkacb zatoru siła dyna- 

 mitu szczęśliwie użytą zostanie; inaczej trzeba wyczekiwać tak silnego przyboru, 

 aby zator sam się rozluźnił. 



O klęskacb z zatorów słyszymy rok rocznie; dość będzie lu przypomnieć, że 

 w roku 1855 poniosło śmierć 102 osoby, że 126 wsi było zalanych, tysiące do- 

 mostw zniesionych lub uszkodzonych, nielicząc strat w dobytku. 



Powodzie nieznaczne są dobrodziejstwem, ale powodzie zatorowe zniszczyć 

 są w stanie trud kilku pokoleń. Gleba urodzajna jest wyoraną i uniesioną, a na- 

 tomiast pozostanie martwica, lub warstwa ])iasku na ziemi pszennej, albo na buj- 

 nych przedtem łąkach. 



Po i^rzejściu lodów, poziom wody zawsze jeszcze się na jiarę stóp podnosi. 

 ^Niebeziiieczeństwo ogólne znikło co do zatorów, a jiowódź sama nie -'est już gro- 

 źna, a przynajmniej nietyle, ile „Swiętojanka'' i późniejsze jesienne powodzie. 



Pod Warszawą, po spłynięciu lodów korytem, trzeba się jeszcze mieć na 

 baczności. W miarę podnoszenia się poziomu wody i zatapiania coraz większych 

 obszarów, już przy 16 stopach wody wszystkie łąki, ]3(jcząwszy od zakładu wodo- 

 ciągowego aż ku Wilanowowi, znajdują się pod wodą. Główny prąd rzeki nie 

 trzyma się j\iż koryta, wyjirostowywa się i kieruje w wielu miejscach poprzez 

 łąki. Istnieją w blizkości powyżej Warszawy na lewym brzegu rzeki tak zwane 

 jeziora, a raczej stawy: Siekierkowskie, Czerniakowskie, Wilanowskie, jeziorko Au- 

 gustówka i t. d. Otóż, póki niema łączności między temi zbiornikami a WisLn, 

 tafle lodowe stawów trzymają się miejsca, ale jeżeli wod;i z rzeki wedrze się do 

 tjch zbioiników, tafle w całości zostaną przez prąd uniesione i stanowią poważne 

 niebeziiieczeństwo dla przybrzeżnych domostw. 



Proszę sobie wyobrazić taflę lodową, wielkości placu Saskiego, płynącą z pe- 

 wną, choćby parucalową prędkością. Nasyp ziemny kraje taka tafla, jakby nożem, 

 największe nasze rury wodociągowe .36" (wagi 4680 funtów) ])cha na kilkanaście 

 sążni i zarywa w ziemię. W roku 1892 tafla przekrajała na pól dom drewniany 

 przy ulicy Solec, w którym na facyatce mieszkańcy nocowali. Parkany łanrią się, 

 natui-alnie. j;ik zapałki. 



Mówiąc o Wiśle, niepodobna nie zwrócić uwagi na dziwny przepływ tej 

 rzeki w granicach Prus. Koryto rozdziela się tam na coraz więcej ramion, a głó- 

 wne ujścia są oddalone od siebie na setki mil. Delta Nilowa występuje tu nie- 

 raz i to w wydatnych formach. 



Dolny bieg Wisły posiada ciekawą liisloryą i wiele budzi intei-esu pod wzglę- 

 dem technicznym. Dziś zaznaczę tylko, że w 1840 roku powstało nowe ujście do 

 morza i że Gdańsk, owo miejsce zbytu naszych produktów rolnych, osiadł na pia- 



