J. SŁOWIKOWSKI, GllAUAKTERYSTYKA W1S1,V. 



199 



skii, leży już l)owiem zd;ila pr/y iiiaitwcm riuuit niu i'/i;ki. Nic powinienem iiki-y- 

 wać, źe Warszawie groziło coś podobnego przez dJugi przccijig czasu. 



W juacy inżyniera Tjiorau, wydanej w roku 1892 pod tytułem: „Der Dii- 

 nendurchbruch der Weischel bei Neufahr im Jalire 1840", znajdujemy }n)ucza- 

 jiue dane. tyczijce się gwałtownych zmian w konfiguracyi miejscowości, gdzie j)!)- 

 wstało nowe ujście rzeki. W ciągu 50 lat ostatnich okolica ta zmieniła się nie- 

 dopoznania. Dość powiedzieć, że w morzu przy ujściu rzeki potworzyły się wys])y 

 piaszczyste, obszerne, już ])onazywane, do których zawijaji^ (jkręty. AV roku 184<i 

 rzeka utorowała sobie jedno obszerne ujście, ale już iiastę])nych łat ujście to co- 

 raz więcej zaczęło się zamulać, rozwidlać i zamiast jednego, powstały dwa, trzy, 

 cztery ujścia, a byłoby ich i więcej, gdyby kosztownemi, a wciąż prowadzonemi 

 robotami nie starano się utrzymać w karbach jednego głównego Icoryta do od- 

 pływu wód. 



O ilości materyalu, wprowadzanego do nmrza przez Wisłę, możemy jjowziać 

 wyobrażenie choćby z tego, że w pasie półkolistym o promieniu trzech wiorst głę- 

 bokości morskie 10-cio metrowe są jtiż zf.niesione piaskiem, że wys])y zaczynają 

 się już tworzyć w pasie cztero-wiorstowym, że wys])y z przed 20-stu lat, jak: 

 Messina, Ostliche Haken, Westliche HakeM, Magistrats Insel, stanowią już stały 

 ląd, złączony z macierzystem pobrzeżem, że pomimo ciągłego bagrowania niemo- 

 żna utrzymać dostatecznej głębokości w paszczy ujścia, że roboty laszynowe wy- 

 sunięto już po obu brzegach rzeki na dwie wiorsty w granice morza. Istniej^' 

 ciągła obawa zatorów w samem ujściu i inżynierya co wiosna trucldeje o swe 

 roboty. W roku 1886 zator lodowy zapchał g-iwne ujście i lody Averźnęły się 

 w martwe koryto gdańskie, niszcząc po drodze wszystko, co napotkały. Jxiż 

 1400000 marek wydano wyłącznie na tamy ochronne tuż przy ujściu, a jeszcze 

 cel nieosięgnięty. 



Nie mamy jednak potrzeby sięgać aż do morza, aby przekonać się o usta- 

 wicznej, raz niszczącej, drugi raz produkcyjnej pracy "Wisły. W oczach naszych 

 tuż pod Warszawą odbywa się ta praca, a rezultaty jej są zadziwiające. Przed 

 laty dziesięciu w okolicach ulicy Czerniakowskiej szerokość Wisły była przeszło 

 ^/i wiorsty, krzywizna i główny prąd wody dotykały do lewego brzegu. Naraz, 

 po gwałtownej })owodzi w roku 1884, nurt przerzucił się na i)rawy brzeg do Sa- 

 skiej Kępy i byłby tam dłuższy czas pozostał, gdyby temu nie zapobii'żono. Dziś 

 szerokość rzeki w temźe miejscu jest tylko 160 sażenów, to jest '/s wiorsty, nurt 

 zwrócono znów na lewy brzeg, a cały pas pół-wiorstowej szerokości, ciągnący się 

 wzdłuż na kilka wiorst, a który przed ośmiu laty był korytem rzeki, dziś jest 

 kompletnie zasypany, złączony z pobrzeżem, wzniesiony na poziom łąk okolicznych. 

 Wszystko to zawdzięczamy pracy rzeki. Umie ona niszczyć, ale umie i wyna- 

 gradzać. 



Starsi wiekiem pamiętają wyspę nawprost Tamłii, nazwaną Monte-Clu-isto; 

 dziś jej niema, ale niema także i tamy laszynowej Kolberga, zbudowanej w celu jej 

 usunięcia. 



