202 



DZIAŁ i. meteorologia i HIDKOGKAFIA. 



Zająć się obecnie zamierzam zjawiskami, tyczącenii się temperatury wody 

 wiślanej. Byłem czas jakiś najmocniej przekonany, że, odpowiednio do teoryi fi- 

 zycznej, wody w rzekach, na podobieństwo stojących wód jezior, stawów, układają 

 się warstwami podług gęstości i że w głębszych miejscach rzeki gęstość musi być 

 stałą, największą, odpowiadającą temperaturze +4° C. 



Obserwacye dały wypadki, niezgadzające się z tym poglądem, a niezgodność 

 wystąpiła w moich badaniach rażąco, sądzę dla tego, że badałem rzekę, która 

 jiod Warszawą ma jeszcze znaczną prędkość. Dość spojrzeć na grafikę tempera- 

 tury, aby się przekonać, że woda wiślana na poziomic smoka posiada przez długi 

 przeciąg czasu temperaturę niższą niż 4", a często temperaturę prawie równą 

 zeru. Przypominam, że smok leży na samem dnie rzeki. 



Fakty powyższe mają bardzo doniosłe znaczenie dla urządzeń wodociągo- 

 wych i zamierzam zająć się szczegółowo tą kwestyą. Tu, aby nie przerywać wą- 

 tku, zaznaczę, że słusznie przypuszczałem, że zmiany temperatury wody wiślanej 

 są pewną funkcyą minimalnych temperatur powietrza. Proszę porównać grafikę 

 temperatury wody i grafikę minimalnych tempeiatur powietrza, a zależność i pa- 

 ralelizm zjawisk same się oku nasuną. 



Nie jest to jedyna przyczyna i dla tego odchylenie jednej krzywej niezawsze 

 harmonizuje z odchyleniem drugiej krzywej. 



Między innemi, naprzyklad, duży tu wpływ wywierać musi wysokość poziomu 

 wody, prędkość, z jaką ona ponad smokiem j^rzepływa, miejscowość, skąd nad- 

 pływa powódź. 



Inna i prawdopodobnie niższa będzie temperatura, gdy woda przybywa 

 z Karpat głównem korytem Wisły, a inna, gdy powódź wywołuje San z do- 

 pływami. 



A teraz pomówmy o zjawiskach, towarzyszących zamarzaniu rzek. 



Przyzwyczajeni jesteśmy do faktu, że zamarzanie wody poczyna się od gór- 

 nych jej warstw, co się objaśnia tem, że woda przy temperaturze 0° jest lżejszą, 

 niż przy temperaturach 1°, 2°, 3°, 4° C. Woda na dnie, mówią, jest gęstszą i cie- 

 plejszą, niź woda w gói'nych warstwach. 



W wodzie stojącej najsilniej na działanie mrozu jest wystawiona jej po- 

 wierzchnia, tam też naprzód krzepnięcie następować musi. Działanie mrozu na 

 wodę bieżącą jest bardziej skomplikowane. 



W potokach górskich, rzekach i strumykach cząsteczki wody zajmują co 

 chwila coraz inne miejsce w przekroju, a ruch ten zależy nietylko od ciężaru wła- 

 ściwego elementów, ale także, i to przeważnie, od sił żywych, nabytych przez ele- 

 menty podczas biegu wody. Cząsteczki lżejsz.e mogą być porwane w głąb, a cięż- 

 sze wyrzucane na wierzch, tak, jak korek może być przez prąd lub wir wepchnięty 

 w wodę, a ziarnka piasku i mułu mogą się z nią mięszać. 



Ten ustawiczny ruch cząsteczek powoduje, że woda w rzekach w pewnych 

 chwilach posiadać może, i rzeczywiście posiada, w całej swej masie temperaturę 

 bardzo blizką zera. 



