J. SŁOWIKOWSKI. CHARAKTERTSTYKA WISŁY. 



203 



-Taki stan rzeki cliaiaktcry/uje się tein, żc na jej powierzchni i przy jej 

 brzegach, a szczególniej w iiiiejscacli zacisznych. i)()wstają naraz w ogromnej ilo- 

 ści igły lodu, które, nnoszone przez pi-ąd wody, zagłęhiajfj, się pod powierzchnię, 

 gdy tyniczaseiu na obnaźonem zwierciadle wody powstają, coraz nowe ilości igieł 

 lodowych. 



Z czasem ilość ich tak się ])omnaża, że zdaje się, jakoby i-zeką nie płynęła 

 woda, lecz jakaś masa gąbczasta, ciastowata, z wody, nniln i diobnych kryształ- 

 ków lodu złożona. 



Na oznaczenie takiego stanu rzeki istnieje ludowe wyrażenie: ,,śnieżyca pły- 

 nie, tłuka, lepa płynie, wreszcie śreź (śryź, szryz) płynie". 



Mniej znane, a niemniej ciekawe zjawiska zaobserwować się dadzą w peryo- 

 dzie zamarzania rzek. Są to zjawiska, tyczące się twoi-zenia się lodu na dnie 

 rzeki pod wodą (Grundeis). 



Niektórzy ł)adacze utrzymują, że skorupa lodowa może się tworzyć na dnie 

 tylko w wodzie bieżącej, nigdy w wodzie stojącej, że taka skorupa tylko w wodzie 

 czystej, klarownej, powstać może, a nigdy w wodzie mętnej; utrzymują także, źe 

 tylko w pewnych granicach głębokości kożuch lodowy na dnie ujawnić się może. 



Ponieważ tego rodzaju zjawiska nieczęsto się trafiają, to nic dziwnego, źe 

 rzadko kto miał możność i sposobność ich badania; ktoby chciał bliżej się z niemi 

 zapoznać, powinienby sic udać w okolice górzyste i badać podczas silnych mro- 

 zów w dzień pogodny i jasny dno ])otoków górskich. AVtedy z łatwością zaobser- 

 wuje, że kamienie (głazy), żwir na dnie, pokryte są tu i owdzie, jakby szkliwem 

 lub lukrem, warstwą lodową, która nie jest wcale gładką, owszem, chx'opowatą, 

 z mnóstwa igiełek lodowych wytworzoną. 



Taki kożuch lodowy może być różnej grubości, dochodzącej nawet do 20 cen- 

 tymetrów (8 cali), a jeśli silne mrozy wciąż trwają przy pięknej pogodzie, skorupa 

 lodowa wzmaga się wszerz i na grubość i często narasta tak znacznie, że na dnie 

 strumienia gói-skiego powstają progi lodowe, utrudniające pi-zepływ wody, co się 

 staje nawet powodem występowania rzeczki z naturalnych brzegów i miejscowych 

 powodzi. 



Z tego rodzaju zjawiskami otrzaskani są w górskich okolicach młynarze, 

 tracze przy tartakach i s])ławiający drzewo. 



W tej rażącej formie zamarzanie dna rzeki nie objawia się w równinach 

 i nizinach, niemniej jednak na mniejszą skalę powtarza się coś podobnego. 



"Wielu zwiedzających daleki wschód komunikowało mi, że niektóre rzeki sy- 

 ber3'jskie w pewnych miejscach pi'zy najsilniejszych mrozach nie zamarzają. In- 

 żynier A. Stukenberg, który długi przeciąg czasu poświęcił badaniu rzek azya- 

 tyckich, w dziele swojem ,.0 urządzaniu wodociągów" z roku 1878 przytacza do- 

 słownie co następuje: 



..Skorupa lodowa na i)owierzchni rzek i jezior tworzy się zazwyczaj wsku- 

 tek grubienia lodu. powstającego na i)owierzchni wody. Ten sposób tworzenia się 

 lodu obserwo-wać można na wszystkich rzekach Rossyi europejskiej, ale dla rzek 

 syberyjskich są pod tym względem wyjątki. Angai'a, wypływająca z jeziora Baj- 

 kału, w dolnej swej części posiada baidzo wielką prędkość, a temperatura wody 

 nawet latem nie dochodzi do 8"^ R. 



