J. SŁOWIKOWSKr. CHARAKTKUYSTfKA WISŁY. 



205 



Gdy na(lojvl/io chwiLa kiystalizacyi wody, to do smoka pizez jego centymo- 

 tiowe otworki dostaje się wraz z wodji iinióstwo igieł lodowych, które następnie, 

 pod wpływem siły ssania, przechodzą do wentylów i pod tłoki pomp. 



Jakiś czas maszyny w hiegu utrzymać można, ale wtedy riuh ich jest nie- 

 prawidłowy, ssanie bowiem jest utrudnione w skutek zapychania się otworki'»w 

 smoka. 



Póki igły lodowe tworzą, się w niewielkiej iht.ści i iii(! w zliitej masie, woda 

 wraz z igłami może swobodnie pi'Z(łchodzić przez składowe części pomp. Zdarzało 

 się jednak, że ilość igieł lodowych, a nawet shi])ków pewnej grubości, była tak 

 znaczna, że literalnie wszystkie części składowe pomp były tą mas;i loiiow;] za- 

 pchane, a Tuchy wentylów były już niemożliwe. Oałcmi koszami usuwać musiano 

 z pod tłoków pomp i z ])od wentyli lód, jaki się tam nagionuidził w skutek for- 

 sownego ssania. 



Fakty, wyżej wymienione, powstawały w skutek tworzenia się igieł lodowycii 

 w wodzie rzecznej, gdy temperatura jej obniżyła się, ale może niezupełnie je- 

 szcze do temperatury zero. 



Tworzenie się lodu na dnie rzeki wywołuje inne objawy w l)i('gu maszyn. 



Jeżeli nastaną silne mrozy i dnie pogodne, to zwykle po zachodzie słońca 

 w ciągu kilkunastu minut naraz zaskłejjiają się prawie wszystkie otworki (a jest 

 ich przeszło 3000) smoka i naturalnie woda pi zez taki ko/uch lo(U)wy do rur do- 

 stać się nie może. 



fV,uły wakumetr, umieszczony na rurach ssjjcych, wskazuje, że w pewnych 

 chwilach cala powierzchnia smoka poki-ywa się waistwą lodową, jakby szkliwem 

 lub lukrem, że tylko przez nieznaczną ilość otworków woda z ogroumą silą do 

 rur wciąganą bywa tak forsownie, że gdy na smoku jest 10 stóp wody, a więc 

 kiedy siła ssania powinnaby być żadna, wakumetr wskazuje, że ta siła wzrasta 

 do '/-i) ^ nawet do V4 atmosfery. Wychodzi to na to samo, jakby nam kto nie- 

 spodzianie zasłonił otwory płótnem gumowem i polecił ssać. Następstwem tego 

 wszystkiego musi być rwanie się żyły wodnej w rurach, tworzenie się worków po- 

 wietrznych i próżni, co znów powoduje: niepi^awidłową grę wentylów, silne i gwał- 

 towni; ich uderzenia, wstrząśnienia i, juzy braku nadzoru i przytomności maszy- 

 nisty, szalony bieg maszyn. 



Obserwując wakumetr rur ssących, najlepiej zbadać }uożna, jaki wpływ wy- 

 wiera na ssanie tworzenie się igieł lodowych w masie wody. oziębionej do zera. 

 a jaki tworzenie r.ię skorupy lodowej na powierzchni smoka, to jest, gdy nastąpi 

 chwila tworzenia się lodu na dnie rzeki. Są to, jak powiedziałem, dwa różne zja- 

 wiska i jeżeli w pierwszym razie, przy tworzeniu się igieł lodowych, wakumetr 

 wskazuje nieznaczne a zmienne wahania, to przy tworzeniu się skorupy lodowej 

 wakumetr wciąż się podnosi i zaznacza coraz bardziej utrudnione ssanie. 



W pierwszym razie, w przypadku igieł, możnaby maszyny (zachowując pe- 

 wne ostrożności) utrzymywać w ciągłym biegu i. gdyby nie zachodziła obawa 

 zbytniego nagromadzenia się igieł i słupków lodowych w różnych zakątkach ma- 

 szyneryi, nuiżnaby, mówię, całemi godzinami przesyłać wodę o bardzo nizkiej tem- 

 peraturze, posiadającą w swej masie zlodowaciałe elementy wody. 



