J. 8r,OWlKOWSKI. CnAUAKTBRTSrYKA WISŁY. 



2O0 



ptarym wodocijjgu uicdzianu już z ;^óiy, żo z ukaziiniciu sic śnieżycy na rzece roz- 

 puczn;i; si^ k]oj)oty i żo nadzór zdwi^jonyin być musi. 



O zasklepianiu się jednonizoweni w krótkim 2)rzcci!j,gu czasu (jtwoi ii ruiy ssą- 

 cej nie mogło być mowy, bo tam był duży otwór, zawsze dostępny i Jatwy do 

 oczyszczania; przytcni koniec rury był gumowy, a do togo materyalu. przy picdkości. 

 wywołanej ssaniem, lód nie mógł silnie przywierać. 



Zjawiska tak powszednie, jak zamarzanie rzek, })rzcdstawiają dla nauki wiele 

 jeszcze niewyjaśnionych kwestyj. J^zed laty 20 świat uczony zdumiony był, cz)ta- 

 j:j,c prace Tyndala i innycli badaczów w kwestyacb, tyczących się gleczerów i śniego- 

 wic alpejskich. ]\)kaza-lo się, że to, co nazywamy lodem, śniegiem, lul) kru})?],. może 

 mieć różne własności plastyczne, optyczne, wogóle fizyczne i mechaniczne, a to za- 

 leżnie od miejsca i warunlców tworzenia się tych agregatów. 



Ponieważ tutaj zajmują nas głównie zjawiska, towarzyszące zamarzaniu rzek. 

 nadmienię, że dopiero w ostatnich czasach dano impuls do badań w tym rodzaju. 



W miesięczniku sprawozdań meteorologicznych ..IJas AYetter'", redakcya 

 odwołuje się do wspólj)iacowników z prośbą o obserwacye i systematyczne badania, 

 W artykule „Anleitung zuni ł^eobachten der CTrundeis Bildung'" /. listopada 188.S r. 

 l edakcya i)rzedstawia stan tej sprawy, nawołuje do pracy i jtodaje nawet scliemat. 

 ])odług którego systematyczne badania prowadzone być winny. 



Teoryi fizycznej, któi-aby była w stanie wytłumaczyć dziwne zjawiska tworze- 

 nia się lodu na dnie izeki, redakcya nie podaje, a to z tej racyi. że wszystkich do- 

 tychczasowe tłumaczenia nie s<i w zgodzie z zasadami dzisiejszej fizyki i że s;ini 

 lakt, a raczej okoliczności, jemu towarzyszące, nie są należycie zbadane. 



iMpSewszystkiem należy raz ustalić, czy tylko w wodach bieżących ludże na- 

 stępować zamarzanie na dnie, czy i w wodach stojących. Należałoby tu jeszcze 

 rozróżnić wody stawów, jezior od basenów, skomunikowanych z rzekami. 



Następnie trzeba się zgodzić na to, że w rzekach o warstwowaniu się wody 

 ]todług ciężaru właściwego mowy być nic może, a tern samem, że prawo rozkładu 

 temperatur po linii pionowej jest nam nieznane. 



Wiadomo, że w gabinetach fizycznych można wodę. ])ozostającą w absolutnym 

 spokoju, oziębić do kilkunastu stopni poniżej zera, niewywolując kize]mięcia. Nie 

 robiono doświadczeń, a zdaje się prawdopodobneni, że można wodę, i)odtrzymywaną 

 w ciągłym ruchu, oziębić także na pewną ilość stopni niżej zera, niewywolując ści- 

 )iania się. Taki stan wody nazywają stanem jej przechłodzenia i ma to l)yć tłrugi 

 dziwny stan, odpowiadający jej ,.przegrzaniu". 



Inżynier Alfons Ciintowski zakomunikował mi, że w czasi<> pobytu swego 

 w łCrymie w okolicy Cudaku, w blizkości klasztoru Kosmasa i Damiana, mipofk.tl 

 sti umień. którego temperatura była— 4". 



Inżynier W. H. Ijindley wodę l)ieżącą o nizkiej, to jest niżej zera temjjeraf iirzi^ 

 napotykał w Kumunii. Woda taka. nalana w butelkę, zamieniała się natychminsf 

 w lód, silne wstrząśnienia opóźniły nieco proces krzepnięcia. 



Po zalcomunikowaniu sobie wzajemnem faktów rozbieranej tu sprawy, inżynier 

 wodociągów ryskicli wygł(jsił nn" teoryą. że w rzekach temperatui-a wody może 

 spaść nawet na pewną ilość stopni niżej zera. a pomimo to, woda i)łynem zostanie. 

 l\\m. Fizyogr Tom XJI. Dział I.— 27 



