86 



DZIAŁ III. BOTANIKA. 



Że skończyła się pożyteczna działalność grodzieńska, a rozpoczęła wileńska. Po- 

 słuchajmy słów Sobieszczańskiego o pobycie Giliberta w Wilnie (Encyk. Pow. 

 Orgel. Artykuł— Gilibert). 



,,Po upadku Tyzenbauza w roku 178], Joachim Chreptowicz, podkanclerzy 

 litewski, członek komisy i edukacyjnej, znając i sprawiedliwie ceniąc prace i talenty 

 Giliberta, do Wilna go wraz z królewskimi uczniami przeniósł, a komisya profe- 

 sorem historyi naturalnej i botaniki mianowała. Był to pierwszy zakład nieznanej 

 przedtem na Litwie nauki, a Gilibert pierwszym jej nauczycielem. Oddany cał- 

 kowicie swojej nauce, o postęp uczniów i pożytek kraju niespracowanie gorliwy, 

 w Grodnie jeszcze, prócz lekcyi anatomii, początków medycyi i chirurgii, minera- 

 logii, zoologii i botaniki, które uczniom swym codziennie już praktycznie dawał 

 w wiosennej i letniej porze, w towarzystwie tychże uczniów zwiedzał przyległe 

 miastu okohce i w nich kamienie, skamieniałości, owady, ryby, ptactwo, zwie- 

 rzęta, rośliny troskliwie zbierał, przyrodzenie ich i przymioty gruntownie wykładał. 

 On pierwszy zebrane w tych okolicach rośliny metodycznie opisywać, w zielnik 

 układać, a żywe do ogrodu wprowadzać zaczął. Przeniesiony do Wilna tąź'pracą 

 z wielkim uczniów pożytkiem przez dwa lata się zatrudniał. On pierwszy w aka- 

 demii, szczupły wprawdzie, na dziedzińcu niegdyś jezuickiego konwiktu ogródek 

 założył i już gruntowemi, już oranżeryjnemi roślinami av liczbie blizko dwu ty- 

 sięcy napełnił. Wsparty hojnością króla Stanisława Augusta, który go nadwor- 

 nym swym medykiem mianował, znaczny zbiór suchych europejskich roślin zakupił, 

 a z funduszu edukacyjnego bibliotekę rzadkiemi, jakie wtedy były, dziełami opa- 

 trzył. Wtedy rozpoczęte w Grodnie opisanie rośhn litewskich, według układu 

 Boyena, zaczął w Wilnie drukować kolekcyami, które wyszły pod tytułem: Flora 

 Lituanica inchoata seu enumeratio plantarum quas circa Grodnam coUegit et de- 

 terminavit Joan. Eman. Gilibert Pacul. Monspel. Med. Doct. Coli. Reg. Med. 

 Lugdunensis profes. aggregatus, Regis Poloniae Consiliarius, nec non Medicus 

 ordinarius M. D. Lit. Physicus. Collectio I, II et III Grodno 1781. Collectio IV 

 et V Wilno, 1782, 8.vo. Po oddaleniu się Giliberta z Wilna, dwie ostatnie ko- 

 lekcye, to jest 4 i 5, ze składu drukarni akademickiej przedano na makulaturę, 

 tak, źe tych kolek cyj, osobliwie ostatniej, niewiele egzemplarzy uszło zniszczenia. 

 Roślin zaś opisanych w owej florze Zielnik zasuszony (Herbarium), przez autora 

 ułożony, znajdował się w gabinecie historyi naturalnej uniwersytetu wileńskiego. 

 Dzieło to było przewodnikiem wszystkich botaników, pracujących nad florą litew- 

 ską. Układ jasny, opisy wierne i dokładne, odkrycie wiele rzadkich lub niezna- 

 nych gatunków, obserwacye lekarskich skutków, częstokroć na sobie samym czy- 

 nione, są przedniej szą cechą tej pracy. Gilibert także pierwszy na Litwie swe 

 medyczne, zoologiczne i inne w historyi naturalnej postrzeżenia, w kształcie dzien- 

 nika wydawać począł w Wilnie p. t.: Indagatores naturae in Magno Ducatu Li- 

 thuaniae seu opuscula varii argumenti, quac historiam animalium, vegetabiHum 

 in M. D. Lit. et morborum ąuibus in hac provincia homines vel maxime obnoxii 

 sunt illustrare possunt. Authore aut redactore I. E. Gilibert 1781 *) Wilno in 8-o. 



*) W tekście Encykloi)e(l}'i /.uiiewne jn-zcz poniyikę druku roku 17b7. 



