2 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIA. 



tarzyska. Dziwnym jednak zbiegiem okoliczności ziemie, w środku i na północy 

 niniejszego kraju leżące, okazują, tu bez porównania większe bogactwo staroda- 

 wnych osad, aniżeli okolice południowo-zacliodnie, w pobliżu Wisły jiołożone. Tu, 

 poczynając od Bobrownik, a właściwie jeszcze bliżej od Chełmicy aż do ujścia 

 Drwęcy usiadły szerokim, a bardzo długim pasem równoległym do Wisły szeregi 

 mniej więcej wyniosłych, piaszczystych wzgórz, pokrytych w części sosnowym borem, 

 w części karłowatą krzewiną — pozostałością po zniszczonych lasach, a w części 

 zupełnie już nagich i niejednokrotnie rozwianych. Sądząc po podobieństwie tych 

 ostatnich do wydm płockich i gostyiiskich, należałoby się spodziewać w nich 

 znacznego bogactwa zabytków z czasów przeddziej owych — tymczasem okazało 

 się, źe jest przeciwnie. Podczas wszystkich moich wycieczek, w obszarze tych 

 wzgórz piaszczystych udało mi się zaledwie kilka razy odnaleźć drobne wyroby 

 krzemienne i skorupy z pojńelnic, świadczące o istnieniu tam osad w czasach 

 przeddziej owych. Nie mam jednak zamiaru twierdzić, źe cmentarzyska są tu bar- 

 dzo rzadkie, owszem, może są nawet liczne, lecz znajdują się w miejscowościach, 

 dotychczas lasem pokrytych. W każdym razie, ogólnie rzecz biorąc, będzie ich 

 tu pewno mniejsza ilość, aniżeli w odpowiednich miejscowościach powiatu płockiego 

 i gostyńskiego, gdzie każde niemal wzgórze służyło za cmentarzysko dawnym tubyl- 

 com. Tylko część wschodnia powiśla bliżej Dobrzynia, a stąd dalej aż do ujścia 

 Skrwy, jest bogata w cmentarzyska. Tu należą powierzchownie od dawna już po- 

 znane zabytki z dawnych czasów przy wsiach: Murzynowie, Uniejewie, Rokicin 

 i Głowinie, położonych na wschód od Dobrzynia. W części zachodniej powiśla 

 najobszerniejsze cmentarzysko znajduje się na Chrapach przy Osieku, nad samą 

 granicą pruską. 



Dalej na północ i wschód cmentarzyska są daleko częstsze, chociaż odna- 

 leźć je tu jest daleko trudniej, jionieważ znajdują się przeważnie na lepszej, upra- 

 wianej, a często gliniastej ziemi. Nie będę się tu o nich rozpisywał dlatego, źe 

 nie czyniłem w nich ściślejszych poszukiwań, a tylko pobieżnie się w nich rozglą- 

 dałem; wyliczać również wszystkich nie będę, lecz wymienię tylko ważniejsze. 



Najdalej na zachód wysuniętem jest cmentarzysko, obfitujące w groby ka- 

 mienne na Krobi pod Lubiczem, ponad Drwęcą położone. Jak się na miejscu 

 dowiedziałem, kilkanaście już lat temu rozkopali tu kilka grobów Niemcy z Tar- 

 nowa (Torunia) i znalezione zabytki zabrali ze sobą. W pobhźu są cmentarzy- 

 ska przy wsiach: Sęgu, Ciechocinie, Zębowie i Obrowie, a dalej na Świętosławiu, 

 Frankowie, położonym o 9 kilometrów na południe od Dobrzynia nad Drwęcą, 

 Tomkowie nad Drwęcą o 10 kilometrów na wschód od Dobrzynia (wcale, jak 

 i większość i^oprzednich niebadane), na Bąkowiźnie jjomiędzy jeziorami Żałe 

 i Budą (na potężnem wzgórzu piaszczystem, już znacznie rozwianem), w Osieku 

 (na północ Rypina), w Staroi-ypinie pod Sadłowem, w Rajowie (pomiędzy Rypi- 

 nem a Skępem), w Słupi nad jeziorem Orszulewskiem, w Szczutowie nad Bli- 

 źnem, nad jeziorem „Czermno" pod Skępem i w wielu innych miejscach *). 



Gnstcaw Zieliński, poeta i ziemianin, byl także zamiłowanym i gorliwym zbiera- 

 czem starożytnych zaljytków powiatu Dobrzyńskiego. W pracy swojej p. n.: „O ziemi Do- 



