A. ZALKWSKI. Z DZIEDZINY STAROŻYTNICTW A. 



9 



być całkowicie wodą zalana. Wspomniane wzgórze, sąsiadujące z grodziskiem, 

 jiBst starożytnym żalnikiem (cniftntarzyskieni), o czein świadczą liczne skorupy po- 

 pielnic bardzo pierwotnej roboty, drobne narzędzia iokrzoski krzemienne, })0 nieni 

 rozrzucone. 



21. Trzecie grodzisko bardzo /.luuznycb roznii;uu\v, lecz, jak się zdaje, bez 

 zagłębia na szczycie, wznosi się nad wschodnim końcem piątego jezioi^a Skępskiego, 

 noszącego miano „Płociczno'' (dziś ii ludu „AYólka, Wólczyuskie") wśród moczarów 

 bardzo rozległych i głębokich, tak, żo przystęp do niego jest tylko możebny za 

 pomocą łodzi od strony jeziora. Jest ono postaci podługowatej, z dłuższą osią, 

 skierowaną od południo-zachodu na północo-wschód, wysokość j)Osiada znaczną, 

 a stoki mocno spadziste, u szczytu zaś jest zakończone rozległą płaszczyzną. 



22. Grodzisko na Mokowie od strony Mokówka, w odległości Dobrzynia 

 nad Wisłą o jakie 7 kilometrów. Leży ono śród szerokiego moczaru, łjędącego 

 zachodniem przedłużeniem jeziora Mokowa (nazywanego także Chudzewskiem, Ha- 

 łińskiem i t, p. od wsi nad niem położonych, do któi-ych w części należy), które 

 za czasów twórców grodziska musiało się zapewne rozpościerać daleko jeszcze na 

 zachód poza to ostatnie, tak, że stanowiło ono, jak i kilka innych, powyżej Spi- 

 sanych grodzisk, odosobnioną wysepkę na riiezbyt głębokiej wodzie. Okop ma po- 

 stać elipsowatą, z wydłużeniem od zachodu ku wschodowi, zawiera ])rzeszło 2/3 

 hektara □ (1 morgę 80 prętów □) przestrz(i!ii, licząc od podstawy, a wysokie jest 

 blizko na 10 metrów. O pierwotnej jednak rozległości i wysokości tego nasypu 

 niemożna mieć obecnie dokładnego pojęcia, ,ponieważ jest on już od całego sze- 

 regu lat zajęty pod uprawę zbóż, a więc silnie rozorany, w każdym razie, mimo 

 to, zagłębie na szczycie posiada wyraźne i dość obszerne. Wysokość pierścienia 

 grodziska jest wszędzie jednakowa. Usypane jest z ziemi czarniawej, bardzo uro- 

 dzajnej, zawierającej dużo szczątków kości ludzkich i węgli drzewnych, Gustaw 

 Zieliński *) twierdzi, jakoby okop ten miał być pozostałością zamku z dawnych 

 czasów, na podobne mniemanie mogę się zgodzić tylko o tyle, że zamek został 

 postawień} na grodzisku w czasach stosunkowo znacznie późniejszych, może w kil- 

 kaset lat dopiero po usypaniu tego ostatniego, kiedy ziemia, nań zwieziona, już 

 mocno się zesiadła i stwardniała: na świeżym nasypie i do tego na moczarze 

 zamku niktby nie stawiał i sądzę, że nasi przodkowie doskonale to rozumieli. 



23. Ponad rzeczką Chełmicą, czyli Chełmianką, wypływającą z jeziora tegoż 

 samego nazwiska, niedaleko jej ujścia do AVisły, w miejscu, gdzie rzeka ta zmienia 

 nagle swój bieg południowy na wschodni i tworzy głęboki, uiwisty parów, wznosi 

 się potężne grodzisko, usypane na krańcu wysokiego wzgórza, a oddzielone od 

 niego głębokim przekopem. Wzgórze to, jak i inno poblizkie, wzniesione jest prze- 

 szło na 60 metrów ponad poziom Wisły, a znajduje się wnajbliższem sąsiedztwie 

 wsi Zarzeczowa i Nowego Kulina, Boki grodziska bardzo spadziste. 



24. O niecałe półtora kilometra dalej na południe,' na wysokiej górze (tak 

 zwanej Łysiej Górze), sterczącej ponad samą Wisłą, a odgraniczonej na zachód 



*) O ziemi dobrzyiiskiej, badauia liistoryczue. (..Bibliutoku Wniszawkska' . rok 

 1861, tom lU-ci). 



i'am. Fizyogr. Toin X1L Otiai IV -2 



