10 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIA. 



od innych wzgórz głębokim wąwozem, istnieje drugie ogromne grodzisko, także 

 elipsowatej postaci. Na pierścieniowatym wale, otaczającym zagłębie, można do- 

 strzedz ślady murów, będącycłi zapewne pozostałością po szczątkach zamku, wy- 

 budowanego na okopie w późniejszych czasach (najprawdopodobniej krzyżackich *). 



25. W niewielkiej odległości, bo zaledwie o 2,5 kilometra w kierunku wscho- 

 dnim od obudwu ostatnich grodzisk wznosi się trzecie przy wsi Krępa (Krępiny); 

 usypane rÓATuież na wzgórzu w zakręcie z jjołudnia na zachód rzeczki (drugiej 

 Chełmianki), wypływającej z jeziora „Złe "Wody", nieco poniżej połączenia się 

 jej ze strumieniem, od jeziora „Tupadły" zdążającym. Grodziska tego nie zwie- 

 dzałem bhżej. 



26. W Dobrzyniu nad samą Wisłą sterczy bardzo stroma góra, stanowiąca 

 najwyższy jnmkt w całej okolicy, wzniesiona jjrzynajmniej na 200 stóp ponad po- 

 ziom wody w tej rzece, tak zwana ,.Góra Zamkowa", nosząca niegdyś na swoim 

 grzbiecie (łbronny zamek, z którego jednak obecnie żndnych szczątków doszukać 

 się niepodobna. Zapewne był on z drzewa wystawiony. Góra ta, od południa 

 odgraniczona Wisłą (na której ppbrzeże osuwa się ciągle, ponieważ nie jest wcale 

 zabezpieczona i niczem nie obrosła), od wschodu i zachodu głębokiemi wyrwami 

 (wąwozami) wodnemi, a od północy, to jest od strony miasta, szeroką doliną 

 i znacznym przekoj^em, jest jeszcze i ponad ten ostatni przynajmniej na 100 stóp 

 wzniesiona. Nie jest ona bynajmniej wcale sypaną, jak o tem świadczą jej obrywy 

 od strony Wisły (pokazujące wyraźne i nienaruszone pokłady oligoceńskie z war- 

 stewkami lignitu), lecz od przyrody tak utworzoną, z czego nie omieszkał skorzy- 

 stać w odległych czasach mieszkaniec ziemi tutejszej, ażeby ją wzmocnić przez 

 obrobienie boków i dosypanie samego szczytu, a zarazem przez urządzenie na 

 niem zagłębia i przez wybranie i zwiezienie ogromnych mas ziemi od strony 

 północnej, gdzie wzgórze to łączyło się z sąsiedniemi, odsuniętemi nieco dalej od 

 Wisły. Tak więc i górę zamkową w Dobrzyniu należy uważać za starożytne gro- 

 dzisko, a przytem za największe i niezaprzeczenie najpotężniejsze ze wszystkich, 

 jakie w kraju naszym istnieją. Późniejsi władzcy ziemi skorzystali tylko z jego 

 wybornego położenia i wybudowali na niem zamek, stanowiący najbardziej obronny 

 punkt w całej okolicy. 



Od pierwszego wejrzenia można ocenić, że wzgórze opisane nie było pierwo- 

 tnie niczem innem, jak tylko przeddziejowem grodziskiem i tylko opowieści mie- 

 szkańców Dobrzynia, nazywających je górą zamkową, mogą zachwiać na chwilę 

 nasze przekonanie pod tym względem. Głębsza jednak rozwaga usuwa co do tego 

 nawet najmniejszą wątpliwość **). 



*) Gustaw Zieliński (I. c.) utrzj^miije, że hyl to głośny kiT.yżacki zamek „Yogel- 

 sang", poprzednio zaś opisane grodzisko (21) ma odjjowiadać. podług tegoż samego autora, 

 ataropniskiej twiei-dzy „Rogów", na co w żadnym razie zgodzić się niemożna. O tem je- 

 dnak innym razem liędę miał sposobność pomówić. 



**) Gustaw Zieliński, w pracy, wiele razy powyżej przytaczanej, zaznacza (str. 237): 

 „zdaje się nawet, że góra zamkowa w Dobrzyniu j)iervvej, nim zamek na niej stanął, Ijyła 

 jjogaiiskim żalnikiem". Sądzę, że zasłużony autor nie powiedział tego na wiatr, lecz musiał 

 mieć na to jakieś niezl)ite dowody, naprzykład wykopaliska. 



(Przyj)iseli autora). 



