A. ZAMOWSKl. / nZIKDZlNY STAROŻYTNICTWA. 



]] 



27. W Brudzeniu ii;id Skrwfi, o 14 kilonietiuw (kI Dubrzynia, znajduje się 

 potężny okop, ręką, ludzką sypany, lecz ten nie był zwiedzany przezen)nie. 



28. W Oborach, na północo-wschód Kikola, niedaleko klasztoru, wziKoi sir 

 wielkie wzgórze, zwane „Grodzisko", którego zagłębie zajęte jest na cinentarz. 



29. AV okolicy llypina, w stronili południowo-AVSchodniej od tego miasta, 

 przy wsi Dylewie, a w jiarowie rzeczki (J^ylownicy) istnieje także okazałe grodzi- 

 sko przeddziejowe, lecz to nie było zwiedzane przezejnuie, znam je tylko z opo- 

 wiadania wiarogodnych osób. 



Te dwadzieścia dziewięć grodzisk, iWizsianych dość gęsto, służy za dostateczny 

 dowód, że kraj, przez nie obsiadły, musiał być widownia nader częstych rozpraw 

 wigennych w bardzo odległycli czasach, już to jmmiędzy dwoma sasiadujaccmi ze 

 sobą narodami, już to pomiędzy licznem\ plemionami, zamieszkiijącomi tutejsze 

 okolice. Cała ta część ziemi w wieku XI, XII, a nawet w XIII, była pokryta 

 głuchemi })uszczami, porastającemi tak wzgórza, jak i obszerne mokic niziny 

 i prawie bezludna. Podaniom tym jednalc przeczą liczne ok<i})y, ręką ludzką wznie- 

 sione, lub obwarowane, zaiówno jak i nmóstwo żalników (cmentarzysk), z którycli 

 część bardzo znaczna znajduje się na najlepszej ziemi, co zdaje się przemawiać 

 na korzyść przypuszczenia, że znaczna część ludności tubylczej musiała się zaj- 

 mować upi-awą roli, a więc, że stała na stcsunkowo wysokim, jak na one czasy, 

 stopniu uspołecznienia. Dwa radła (?) kamienne, znalezione w północo-wscho- 

 dniej części tej okolicy, o których niżej mówić będę, zdają .się także iirzema- 

 wiać za rozpowszechnieniem tutaj rolnictwa ' w odległych bardzo wiekach. Zape- 

 wne więc dopiero znacznie później, wskutek ciągłych najazdów staropruskiej 

 tłuszczy, .poruszonej w swoich siedzibach, kraj, av mowie będący. wy]u(hiil się 

 i zdziczał. A stać się to mogło niewcześniej, jak na początku XIII wieku. 



J(>stem daleki od uważania powyżej wymienionej liczby grodzisk za ostate- 

 czną dla pi'zestrzeni całej tej okolicy. Sądzę, że się pozwoli odszukać ich jeszcze 

 kilka, głównie w okolicach, dalej na wschód i na północ położonych. A^'ielkie 

 urozmaicenie tego kraju sprawia, że nieraz, przebywając w ])lizkiem sąsiedztwie 

 jakiegoś okopu, można nie wiedzieć o jeg(» istnieniu, tak, że odnalezienie nie- 

 których zawdzięcza się tylko prostenui przypadkowi, lub zaczerpniętej skądinąd 

 wiadomości (jak naprzykład grodzisko w Suminie). 



Jeszcze kilka słów należy poświęcić grodziskom, znajdującym się w okoli- 

 cach Płocka i Wyszogrodu. 



Największe i najokazalsze grodzisko w ziemi płockity wznosi się w południo- 

 wej stronie wsi Proboszczcwic, ponad rozległym moczMrem, utworzonym przez nie- 

 opodal płynącą strugę, skierowaną początkowo ku połu(Jniowi, a następnie ku za- 

 chodowi i wpadającą do rzeki Skrwy. Tylko z jednej, najwęższej strony grodzi- 

 sko łączy się z ziemią bardziej wzniesioną i tu oddzielone jest od niej nader głę- 

 bokim i szerokim wykopem. Z tej strony bok jego jest najwyższy i z najtęższej 

 gliniastej usypany ziemi; góruje on nad przeciwległym, o najgłębszy moczar opar- 

 tym bokiem przynajmniej o pięć metrów. Zagłębie posiada baidzo znaczne, mo- 

 gące pomieścić wiele tysięcy zbrojnego ludu, od południa najsilniej zaklęsłe ze 



