A. ZALEWSKI. 



Z DZIEDZINY STAROŻYTNICTWA. 



„Zwiedzając to piękno ustronie w dniu 20 JHiJH loku. znalazłem, że 



wały, tak główne, jako i pomniejszo, przekładane s;j kaniicniami, w wielu zaś 

 luiejscacli znajduji]; się węjrl(!, a nawet i okruchy cegły strawionej czasem, a wsz\;- 

 dzie glina i na niej czarnoziem'". 



„Okopy te, dawnych sięgające wieków, wedle wszelkiego prawdopodo- 

 bieństwa jest dziełem pizodków naszych; l)yły one tarczą dla miasta I*locka. 

 przeciw na])adom krzyżaków. Właściwie ze strony Prus, w odległości mil 

 dwu i trzech (od Płocka), kilka podobnych okopów, acz mniej obszernych, 

 naliczyć można (IJłtowo, IMokrzk, Bru('zeń); te w związku z(! sobą zosta- 

 wać musiały, a nawet na polu wsi Trzebunia, od strony północo-zachodniej 

 z Proboszczewicami graniczącej, dają się widzieć reszty wałów, w których wiele 

 kości ludzkich znajdują. Okopy te zajiewno były dla ubezpieczenia głównych oko- 

 pów pod Proboszczewicami usypane, ile gdy odległość między niemi zaledwie 

 ćwierć mili wynosi. Między mieszkańcami Proboszczewic i przyległych wiosek po- 

 zostaje podanie, jakoby szwedzi w okopach tych obrony szukać mieli; być może, 

 że iirzechodząc w czasie dwukrotnych nai)adów Polski przez Mazowsze, znalazłszy 

 podobne warowne miejsca, stanowiska czasowe mieli i stąd łud daje im nazwisko 

 okopów szwedzkich". 



Grodzisko na Ułtowie znajduje się o eitery kilometry na północny wschó(ł 

 od Bielska, a o jedenaście kilometrów w tymże kierunku od grodziska na Pro- 

 boszczewicach. Leży ono przy samym gościńcu, wiodącym od ws2)Omnianego mia- 

 steczka do Drobina, śród moczaru, dziś już mocno osuszonego. Wysokość jego 

 niewielka, lecz obszar dość znaczny, a wklęsłość w środku nader rozległa i głę- 

 boka, tak, -że niewięcej może, jak na jakie trzy metry leży wyżej, aniżeli ota- 

 czająca łąka. Postać tego okopu prawidłowo czworoboczna, z zaokrągłonemi ką- 

 tami. Od południa, blizko wschodniego kąta grodziska, musiało być kiedyś umyśl- 

 nie urządzone ukośne wejście, gdyż wal w tem miejscu nie jest jednolity, lecz 

 niejako i)odwójny, mianowicie w ten si)osób, że okop właściwy nic twoizy do- 

 kładnego pierścienia, lecz jn-zerwany, któreg(» pi-zeciwległe końce mijajjj; się. łą- 

 cząc się ze sol)ą w częściach mniej wyniosłych i przecliodząc jeszcze kawałek je- 

 den za drugi. Grodzisko to musiało być niewiele mniej obronne od tamtego na 

 Proboszczewicacb, bo chociaż niewysokie, lecz, jako stanowiące najwyższy punkt 

 w całej okolicy i otoczone niegdyś ze wszech stron głębokim moczarem, było na- 

 der trudnem do zdobycia. 



O trzy kilometry na wscliód od poprzedzającego przy wsi Mokrzku (^[okrzk); 

 znajduje się trzeci, podcdmy okop, lecz tego nie miałem sposobności zwiedzić 

 bliżej. 



Jeszcze dalej na wschód (nieco północny) prawie w tej samej linii, co trzy 

 l)owyższe, istnieją dwa grodziska, jeden przy wsi TupadłaJi, o osiem kilometrów 

 od Mokrzka i w llaciążu o tyleż drogi od tej ostatniej miejscowości. 



O jakie osiem lub dziewięć kilometrów na wschód Płocka, w nizinie nadwi- 

 ślańskiej, po za wsią Ośuicą, wznosi się śród szerokicli łąk także niewielkie gro- 

 dzisko. 



