11 



Co do wpływu Bałtyku na średnią temperaturę roczną, to wpływ ten jest mniej 

 wybitny w porównaniu z tymi trzema zasadniczymi czynnikami, które dotąd rozpa- 

 trywaliśmy, a mianowicie: kontynentalnością położenia, szerokością geograficzną i wznie- 

 sieniem nad poziom. Gdy powyższe czynniki zasadnicze mogą dać różnice tempera- 

 tur o kilka stopni, wpływ Bałtyku wyraża się w paru dziesiątych stopnia. Porówny- 

 wując (Tab. III) średnie roczne w Helu (7°.5) z Lęborkiem (7°. 1) i Królewcem (6°.8), 

 mamy przykład ogrzewającego działania wód morskich. Biorąc pory roku, można 

 wpływ ten uwidocznić jeszcze silniej. 



Przejdziemy teraz od terytoryum dorzeczy Wisły, Przegoły i Niemna, które obej- 

 mują znaczną część Prus, Galicji oraz Królestwo (bez terytoryum Warty z Prosną) 

 i Litwę, specyalnie do Królestwa Polskiego. Przeciętne temperatury roczne w Króle- 

 stwie Polskiem wahają się w granicach od 8° do 6°, zniżając się wyjątkowo tylko po- 

 niżej 6° na najbardziej wzniesionych miejscach wyżyny małopolskiej (Łysa Góra.i oraz 

 części pojezierza w okolicach Suwałk. Najrozleglejszy jest pas przeciętnych tempera- 

 tur rocznych od 6°.5 do 7°.5, który pokrywa całe terytoryum środkowe Królestwa z wy- 

 jątkiem części zachodniej, obejmującej Włocławek, Kutno i Kalisz, i posiadającej prze- 

 ciętnie nieco wyższe temperatury roczne. 



Ponieważ chodzi nam tutaj o przebieg izoterm rzeczywistych t. j. nie sprowadzo- 

 nych do jednego i tego samego poziomu morza, lecz właśnie takich, które charakte- 

 ryzują przeciętnie daną miejscowość w jej rzeczywistem ukształtowaniu terenu, więc 

 też występują w przebiegu izoterm rzeczywistych zmiany i wygięcia zależne od wy- 

 niesień powierzchni gruntu nad poziomem morza. 



Gdy izotermy roczne, sprowadzone do jednego poziomu, przebiegają ukośnie 

 względem równoleżników (podnosząc się w miarę zbliżania się do morza i wzrastając 

 regularnie od 6°.5 do niemal 9° od Litwy ku Galicyi), izotermy rzeczywiste wykazują 

 pasy temperatur niższych dla bardziej wzniesionych miejscowości w okolicach Kielc, 

 Olkusza i Janowa lubelskiego. Szczególniejszemu wklęśnięciu ulega izoterma 7°, któ- 

 ra przecina Wieprz i wchodzi w głąb lubelskiego; objaśnia się to pagórkowatym cha- 

 rakterem wyżyny lubelskiej, w której dopiero poza Janowem wpływ wzrastającej sze- 

 rokości geograficznej bierze górę nad ochładzającym wpływem wzniesienia powierzchni. 



Z drugiej zaś strony dolina Wisły sprowadza w jej biegu od Krakowa do Pu- 

 ław wdarcie się wyższej izotermy 7°.5 ku środkowi Królestwa. 



Na niewielkiej przestrzeni od brzegów Wisły koło Puław do Sobieszyna w do- 

 rzeczu Wieprza temperatura spada od 0°.5 do 1° w przeciętnej rocznej. 



W Tab. IV podane są odchylenia lat poszczególnych od temperatury normalnej. 



Dane odnośne charakteryzują, pod względem termicznym, ostatnie lat sześćdzie- 

 siąt na ziemiach polskich. 



Oprócz temperatur terminowych i średnich warto jest zaznaczyć także i przebieg 

 temperatur skrajnych. W tym względzie dane z Sobieszyna wykazują pewne braki, 

 głównie wskutek wadliwego działania termometru systemu S i x a, używanego w latach 

 poprzednich. 



W okresie 1888—1895 otrzymuje się dla Sobieszyna: 



Miesiące. I II III IV V VI VII VIII IX X Xl XII Rok. 



a) Przeciętnie obserwowane temperatury najwyższe i najniższe. 



Max. śred. —3.0 —0.8 4.3 12.5 19.6 21.3 23.0 22.G 17.7 12.3 4.4 - 0.7 11.1 



Min. śred. —8.5 —6.6 —2.6 2.9 8.8 11.3 13.2 12.5 8.1 4.7 —0.9 —4.7 3.2 



b) Xajwyższe i najniższe temperatury, obserwowane w ciągu poszczególnych miesięcy. 

 Max. abs. ' 6.7 9.2 17.3 26.0 28.7 29.7 32.7 35.0 28.0 24.2 15.3 8.9 35.0 

 Min. abs. —30.1 —25.0 —19.0 —8.8 0.0 3.1 5.5 6.2 —1.0 —9.0 —16.8 —18.0 —30.1 



