3 



cem, sprzyjając raczej powstawaniu gołobórz (ob. w Tablicy I — rys 1), czyli rumo- 

 wisk kwarcytowych* złożonych z bardzo twardych kanciastych brył kwarcytu, aniżeli 

 wytworzeniu gleby. Takie rumowiska znaleźlibyśmy zapewne na całej przestrzeni 

 gór Ś-to Krzyzkich w miejscu występowania kwarcytu, gdyby nie przykrycie ich 

 w punktach mniej stromych przez utwory lodowcowe, względnie lóss, który na B i e 1- 

 niku pod samym klasztorem dochodzi do grubości półtorametrowej. 1 ). 



Pola lossowe leżą na tarasach góry Ś-to Krzyzkiej. Między lóssem a skalą kwar- 

 cytową w wielu miejscach zauważyć się dają ślady utworów lodowcowych 2 j. 



Owe lossy są jedynemi polami ornemi na górze Ś-to Krzyzkiej. Gleba, złożona 

 z produktów zmycia tych lossów-lub z resztek rozmytej moreny lodowcowej pomie- 

 szanych z okruchami kwarcytów, jest bardzo niejednolita, niejednostajna, pod pług 

 się nie nadaje i ma charakter górskiej gleby leśnej. Wysoką wartość takiej mieszanej 

 gleby bielicowo-kwarcytowej, jako gleby leśnej, dowodnie wykazuje drzewostan lasów 

 Ś-to Krzyzkich złożony z niebotycznych jodeł i olbrzymich buków. 



Niezmiernie charakterystycznie występują na ziemiach polskich rędziny. Wobec 

 nader licznych odmian rędzin krajowych [marmurowa, dolomitowa, jurska, laterytowa, 

 kredowe (czarna, biała i żółta), ziarnista, gipsowa] charakter poszczególnych odmian 

 wykazuje różnice dość znaczne. Na tern miejscu mówić będę jedynie o rędzinach 

 formacyi kredowej. Okolice zajęte przeważnie przez rędziny kredowe (np. powiat 

 Jędrzejowski gub. Kieleckiej; części powiatów Krasnostawskiego, Janowskiego i Chełm- 

 skiego w gub. Lubelskiej) nie odznaczają się malowniczością Charakteryzują je płaskie 

 wzgórza o bardzo długich rozwleczonych spadkach, tęsknych i smutnych, wywołujących 

 w badaczu wrażenie przygnębiające. Pomimo znacznej przepuszczalności marglów 

 wapiennych miejscowości takie są zazwyczaj malaryczne, zapewne wskutek wielkiej 

 porowatości skał wapiennych formacyi kredowej. Odbija się to na cerach mieszkań- 

 ców zaludniających rędziny i na ich usposobieniu pozbawionem wesołości i apatycz- 

 nem. W okolicach tych rzadziej słyszy się piosenkę aniżeli w miejscowościach przy- 

 ległych, na innych typach gleb. 



Budowa rędzin kredowych, zarówno czarnej, białej jak i żółtej, które nie różnią 

 się między sobą sposobem swego występowania, unaoczniają w tablicach I, II, III, i IV 

 rysunki 2, 3, 4, 5, 7 i 8. Wszędzie zasadniczym utworem macierzystym jest wapień 

 płytowy (W), który służy rędzinie za podłoże (PŁ). Skutkiem wietrzenia tego wa- 

 pienia powstaje gleba (G) wraz z warstwą przejściową (PB). Stopniowe przejście 

 pomiędzy glebą, podglebiem a podłożem widać doskonale na rys. 3 i 5 a także na 

 rys. 4. Rędzina wyobrażona na tym ostatnim nie jest rędziną typową (typowe ma 

 tylko podłoże) bowiem glebę tworzą w niej cząstki rędziny leżącej wyżej zmywane 

 przez wody opadowe. Tym sposobem wytworzyła się rędzina o warstwach gleby i pod- 

 glebia o wiele grubszych niż to widzimy zazwyczaj. Warstwy te są produktami zmycia 

 i mają charakter dyluwialno-aluwialny. Rys. 5 przedstawa nam rędzinę czarną tak, 

 jak ona wygląda w polu w dole wykopanym szpadlem. Charakter płytowy podłoża 

 jest wówczas mniej widoczny aniżeli w urwiskach starych wypreparowanych przez wo- 

 dy deszczowe i słońce. (NB w tyfn ostatnim stanie każdy profil gleby jest łatwiejszy do 

 fotografowania aniżeli świeżo wykopany. Dlatego też nie należy poprawiać szpadlem 



loco citato: Tabl. I — KM 706, 707, 708; Tabl. IV — .Vj.\ś 899, 900, 901: Tabl. X — KM 744, 



745, 746; Tabl. XI — J&Jfe 850, 851, 852. 



-) Ob. Sławomir Miklaszewski: Ślady lodowca na Ś-tym Krzyżu. Spraw. Tow. Nauk. Warsz. 



Rok IV - 1911 zesz. 8. 



