5 



utwór równoziarnisty (utw. równ. łupią się zawsze w płaszczyznach sześcianu), zaś ucisk 

 korzeni potęguje ją* jeszcze bardziej. Woda płynąca po lóssie unosi cząsteczki i, mie- 

 szanina ta spływając po pionowych ścianach wąwozów lóssowych, nabiera konsysten- 

 cyi ciastowatej, nietylko dzięki rozmącaniu w niej coraz większych ilości lóssu lecz 

 i przez zmniejszanie się ilości wody częściowo parującej, a głównie wsiąkającej w po- 

 rowate ściany wąwozu, po których płynie ta mieszanina. To też, nie dochodząc do 

 ziemi, zastyga ona w nacieki walcowate, jedną stroną przyrosłe do ściany lóssowej 

 wąwozu, bardzo przypominając zastygły lukier ściekający po bokach bab wielkanoc- 

 nych (ob. w Tabl. VIII — rys. 15). Takie nacieki bardzo dla lóssów charaktery- 

 styczne zależą od ich równoziarnistości i porowatej budowy. Cechą odróżniającą 

 lossy od głębokich bielic, także równoziarnistych, są laleczki lóssowe i centki białe 

 węglanu (C) wapniowego,- rozmieszczone w podłożu lóssowem na podobieństwo hie- 

 roglifów. Widać je na rys. 16 w Tabl. VIII, niestety, trochę słabo wyszły w od- 

 bitce cynkograficznej. Na fotografii oryginału odznaczają się o wiele wyraźniej. Nie- 

 mniej charakterystyczne są centki brunatne (ż) — osady związków żelaza. Osady po- 

 wyższe luźno wypełniają rureczki powstałe w lossach po zbutwieniu korzeni roślin. 

 Luźna przewiewna budowa lóssu umożliwia gnieżdżenie się w nim pszczoły (Antho- 

 phora sp.) w ilościach bardzo wielkich. Najczęściej gniazda te widzimy na ścianach 

 lóssowych z wystawą południową lub wogóle wystawionych na silną operacyę słonecz- 

 ną. Zapewnia to pszczole ciepło i dostateczną suchość gniazda. Potrzebna wilgoć 

 podsiąka z łatwością z głębiej położonych warstw lóssowych. Większość ścian lós- 

 sowych jest podziurkowana przez gniazda tych pszczół, (ob. w Tabl. VI rys. II w tabl. 

 XII rys. 23). Wprawdzie pszczoły gnieżdżą się i w innych glebach równoziarnistych, 

 naprzykład w bielicach, nierównie jednak rzadziej i zawsze w ilościach o wiele mniej- 

 szych, wobec czego gniazda pszczele są najbardziej charakterystyczne dla gleb lósso- 

 wych. Ciekawą budowę mają rynienki wejściowe do gniazd pszczelich. 



Rynienki takie widywałem tylko w gniazdach drążonych w lóssie. W bielicy 

 nadrzecznej gniazda, o ile są, — nie mają rynienek wejściowych (ob. Tabl. VI rys. 12). 

 Komora gniazda, zazwyczaj nierozgałęziona, nie idzie prostopadle do ściany lóssowej, 

 lecz w połowie swej długości zagina się prawie pod kątem prostym, a więc zagłębia 

 się w lóss niezbyt głęboko. 



Dzięki luźnej niewarstwowanej budowie lóssu, a więc łatwości jego wypłukiwania, 

 cały krajobraz lossowy przedstawia się, jako mniej lub więcej pagórkowate płasko- 

 wz^órze, porznięte parowami o licznych rozgałęzieniach prostopadłych do jaru głów- 

 nego. Ich rozgałęzienia boczne są także prostopadłe do tych rozgałęzień pierwszych 

 (ob. w tablicy IX — X rys. 17 i 18). Parowy czysto lóssowe mają ściany pionowe, 

 (obacz rys. 17), o ile zaś pod lóssem leży jakaś inna skała: glina, piaskowiec, wapień 

 i t. p., to od linii jej występowania ściany wąwozu stają się pochyłe (ob. rys. 18 i 10). 

 W miejscowościach lóssowych rolnik winien się wystrzegać wszelkich bruzd, ostrożnie 

 dawać przegony i wogóle zapobiegać chociażby zaczątkowemu powstawaniu rynien 

 odpływowych dla wody. Taka zrazu niewinna rynna odpływowa prędzej czy później 

 przeobrazi się w parów, który "szybko cofając się swego ujścia do jakiejś doliny 

 rzecznej, urasta do znacznych rozmiarów nawet na szerokość, nie mówiąc o dłu- 

 gości, która bardzo często w lossach głębokich dosięga kilku wiorst, nie licząc 

 rozgałęzień, których długość także stale się powiększa. Wobec szkód, jakie takie pa- 

 rowy wyrządzają w polach (są to bowiem nieużytki), rolnik stara się zapobiedz ich 

 rozwojowi, sadząc wpoprzek wąwozów w miejscach ich przyrostu rzędy wierzb, zapo- 

 biegające unoszeniu cząstek lóssowych. Tą drogą przy pewnej usilności, staraniu 



