6 



i wytrwałości wąwozy takie dają się umiejscowić. Wąwozy wspomniane drenują sku- 

 tecznie pola do nich przyległe l ). W .tablicy VII rys. 13 przedstawia zaczątki urwisk 

 w wąwozach, które poczynają powstawać; rys. 14 unaocznia wygląd parowu lóssowego 

 zupełnie rozwiniętego i wykształconego. 



O ile loss zajmujący pewną okolicę nie jest dostatecznie głęboki, to charakte- 

 rystyczny krajobraz tylko co opisany, nie występuje w całej pełni. Ten płytki loss, 

 ogranicza się wtedy jedynie do zamaskowania konturów charakterystycznych dla tej 

 skały i dla tej formacyi, którą pokrywa, innemi słowy, odbiera właściwemu jej krajo- 

 brazowi jego typowość. Jako eoliczny, może się znaleźć wszędzie zarówno w punk- 

 tach najwynioślejszych występowania skały pokrywanej, jako też i w najniższych; 

 w tych ostatnich miejscach leży on zazwyczaj warstwą grubszą, jako eoliczny, lub też 

 częściowo przeobrażony, zmyty tam przez wodę. Bądź jakbądź, loss taki działa zaw- 

 sze niwelująco i wpływa na złagodzenie różnic poziomowych i spadków, właściwych 

 skale pokrywanej. Daje się to zauważyć chociażby w Tablicy X na rys. 19 i 20, 

 gdzie w miejscach wyższych wapień kredowy i rędzinę pokrywa cienka warstwa 

 lóssu, zaś w niższych, gdzie warstwa ta jest o wiele grubsza, występują wzgórza bo- 

 chenkowato zaokrąglone. Gdyby zdjąć warstwę lóssu, to różnice w poziomach oraz 

 w rzeźbie krajobrazu pogłębiłyby się znacznie. Maskowanie pierwotnej rzeźby miej- 

 scowości widać wyraźnie i na rys. 22 w tablicy XI, gdzie na wapieniu kredowym leży 

 bezpośrednio ił krwisty .(I) grubości kilkocentymetrowej, na nim zaś warstwa lóssu, 

 maskująca jaknajdokładniej ostrość profilu występowania skały kredowej. Tę samą 

 rolę spełnia loss (ob. rys. 26 w tabl. XIII), niezgodnie leżący w Płusach pod Śmiło- 

 wicami nad Wisłą na warstwach kamienisto-żwirowych, złożonych z płaskich, kruchych 

 otoczaków piaskowcowych karpackich. Nawiasem mówiąc, owe otoczaki zupełnie 

 przypominające znajdowane po drugiej stronie Wisły w korycie rzeki Raby w Galicyi, 

 są nader ciekawe z punktu widzenia geologicznego, ze względu na swe znajdowanie 

 się właśnie na tej, a nie na przeciwnej stronie rz. Wisły. 



Zdarza się niekiedy znajdować pod warstwą gleb sortowanych, a więc lóssów 

 (ob. w tabl. XI rys. 21) lub bielic nadrzecznych 2 ), t. zw. gleby kopalne, to jest daw- 

 ne gleby pogrzebane i przykryte przez warstwy naniesionej bielicy nadrzecznej lub 

 lossu. Ponieważ loss i bielice nadrzeczne są dużo młodsze od skał już nawet trzecio- 

 rzędowych i kredowych, otóż zdawać by się mogło, że zawsze pod niemi spotkamy 

 glebę kopalną, nprz. rędzinę gipsową lub kredową, o ile leżą one bezpośrednio na 

 gipsie lub na wapieniu, boć oczywiście, nie brakowało czasu na ich wytworzenie. 

 Rzeczywistość przeczy temu mniemaniu; gleby kopalne są stosunkowo bardzo rzadkie. 

 Należy sobie to wytłomaczyć w ten sposób, że gleby te istniały, ale zostały doszczętnie 

 zmyte przed naniesieniem na nie bielicy lub lóssu. Dla tych też powodów nie wi- 

 dzimy rędziny gipsowej ani pod lóssem w Turnawcu, fob. Tabl. XIV rys 27), ani 

 też pod bielicą na polach Łyszkowickich (Koniusza) w Proszowskiem (ob. w Tabl. XIV 

 rys 28). W obu przypadkach bezpośrednio pod warstwą bielicy leży gips. 



Oczywiście, wszędzie, gdzie loss płytko przykrywa formacye starsze, tam krajo- 

 braz ma cechy niezupełnie charakterystyczne ani dla lossu, ani dla gleb czystych po- 



') Jedną z cech charakterystycznych dla wąwozów gleb przepuszczalnych równoziarnistych (loss, 

 bielica nadrzeczna i t. p.) jest występowanie w ich dolnych częściach źródlisk, co daje możność ogromnie 

 bujnemu krzewieniu się i rozrastaniu podbiału (Tussilngo farfara), który zarasta nieraz całe dno parowów. 



*) Ob. rys. 2, 3, 4 w Sławomira Miklaszewskiego: Bielice nadrzeczne (lossy rzekome) 

 w powiecie Nowogródzkim gub. Mińskiej. Spr. T. N. W. r. V — 1912 zesz. 9. 



