14 



osób chętnych, któreby, wedle wskazówek dostarczonych im z góry, robiły stale przez 

 rok cały spostrzeżenia nad pewnetni jeziorami i w ten sposób umożliwiły nietylko 

 pochwycenie jednorazowemi pomiarami kształtu i zewnętrznych cech badanych jezior, 

 lecz również całego przebiegu i charakteru stosunków termicznych, optycznych, hydro- 

 logicznych i biologicznych, które dopiero drogą całorocznych pomiarów w pewnem 

 przybliżeniu poznać można. 



Wybór nasz padł przedewszystkiem na jeziora Chodeckie — szereg podłużnych 

 rynienkowatych jezior Kujawskich, położonych na południe od Włocławka. Miarodaj- 

 nymi dla nas były dwa względy: przedewszystkiem dostępność jezior < leżą one tylko 

 o 7— 10 km. od stacyi Chodecz, względnie Czerniewice drogi żelaznej Warszawsko-Byd- 

 goskiej), a powtóre okoliczność, że nad jeziorem Chodeckiem leży miasteczko (które 

 właśnie dało nazwę jeziorom), zamieszkałe przez dość liczną inteligencyę, chętną do 

 pracy krajoznawczej; ona to mogła objąć przeprowadzenie odnośnych pomiarów. Istot- 

 nie udało się urządzić taką ochotniczą stacyę limnologiczną, zaopatrzyć ją we wska- 

 zówki i instrumenta, pouczyć co do metod, słowem zorganizować. Trzykrotnie zje- 

 chałem z Krakowa do Chodcza dla przeprowadzenia tych pomiarów, które sam na 

 siebie wziąłem i celem zorganizowania stacyi. Nadzoru nad nią osobiście prowadzić 

 nie mogłem z powodu znacznej odległości mojej stałej siedziby; nadzór ten objął od- 

 dział Kujawski Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego we Włocławku, względnie Za- 

 rząd Centralny Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w Warszawie. Zamiar więc 

 nasz zdawał się blizki urzeczywistnienia i w tern przekonaniu napisałem pierwsze spra- 

 wozdanie z badań jeziornych na Kujawach w r. 1911 Vi. Los zrządził inaczej. Osoby, 

 które wzięły na siebie obowiązek wykonania pomiarów termicznych, optycznych, hy- 

 drologicznych i meteorologicznych, nie wywiązały się ze swoich zobowiązań, po czę- 

 ści dla przyczyn od nich niezależnych, po części, może, dla braku wytrwałości i kon- 

 sekwencyi, których wymagają całoroczne obserwacye. Również i stacya meteorolo- 

 giczna, zawiązana w Chodczu, funkcyonowała bardzo nieregularnie i nieściśle. Jeśli 

 więc wskutek tego wszelka myśl o zamierzonej pierwotnie, wszechstronnej monogra- 

 fii jezior Chodeckich okazać się musiała niewykonalną, to przynajmniej należało się 

 cieszyć, że życie roślinne i zwierzęce tych jezior zainteresowało kiłku młodych bada- 

 czy. Mianowicie w roku 1911 rozpoczął p. Jan Niekrasz badania nad florą jaw- 

 nokwiatową jezior i ich okolic, a zaś p.p. Tadeusz Wolski i Piotr Słonimski 

 nad fauną jeziorną wogóle, a mikrofauną jezior Chodeckich w szczególności. Wyniki 

 tych badań, prowadzonych nadal w r. 1912, a nawet jeszcze w r. 1913, dotychczas 

 nie publikowane, ujrzą może niezadługo światło dzienne. 



Nie otrzymawszy pomiarów, na których monografia geograficzna jezior Chodec- 

 kich oprzeć się miała, i nie mogąc samemu na razie pogłębić ani rozszerzyć tych 

 studyów, zdecydowałem się wreszcie ogłosić te szczupłe fizyograficzne mataryały je- 

 ziorne, które w ciągu moich krótkich wypraw na Kujawy sam zdołałem zebrać. Stano- 

 wią one li tylko skromny, choć, zdaje mi się, niecałkiem pozbawiony wartości przyczy- 

 nek do znajomości jezior polskich. Nie tracę jednak nadziei, że uda się rozszerzyć 

 je kiedyś do tych rozmiarów, które pierwotnie były zakreślone- i. 



Morfologia jezior Chodeckich. 



Ze wszystkich obszarów Królestwa Polskiego, za wyjątkiem ziemi Suwalskiej, 

 Kujawy są najzasobniejsze w jeziora. Jeziora te rozpadają się na dwie główne grupy, 



') Badania jeziorne na Kujawach, Ziemia, 1911, 410—411, 425-427, 442—444, 457—459. 

 '-') Poczuwam się do miłego obowiązku podziękowania i na tern miejscu państwu Boryssowiczo m, 

 A. Byszewskim oraz ks. kanonikowi Z i ę t k i e w i c z o w i za chętną pomoc i serdeczną gościnę. 



