21 



nego typu morfologicznego. Już krajobraz zmienia się zasadniczo. Nie spostrzega- 

 my tu owego głębokiego, wązkodennego i stromościennego rowu, który był tak cha- 

 rakterystyczny dla jezior Chodeckiego i Kromszewickiego. Krajobraz dookoła jeziora 

 Borzymowskiego jest szeroko rozwarty, przedstawia zlekka tylko pofalowane, nizkie 

 pogórze; stoki wzgórz, otaczających jezioro, cofają się od wybrzeża nieraz daleko, tak 

 iż powstają małe, równie nadbrzeżne. Z łagodnością stoków stoi w związku, że 

 całe pogórze wzięte jest pod uprawę rolną; lasów dookoła jeziora Borzymowskiego 

 niema, tylko miejscami małe grupki drzew, lub luźno rozsiane pojedyncze pnie. 



Do tego otoczenia w zupełności dostrajają się kształt i upostaciowanie podwod- 

 ne jeziora (ob. tab. V), tworząc w ten sposób z krajobrazem organiczną całość. Tak 

 samo, jak fale pogórza rozlewają się szeroko, tak i szerokość jeziora wzrasta w trój- 

 i czwórnasób w porównaniu do omówionych dotychczas jezior; natomiast długość jego 

 niewiele jest znaczniejsza od długości Szczytnowskiego jeziora. Bardziej jednak ude- 

 rza nieregularność linii brzeżnej, obfitującej w zatoki i półwyspy. Całe jezioro zała- 

 muje się w swoim kierunku w punkcie środkowym: południowa część ma kierunek 

 równoleżnikowy, północna południkowy. Załom ten znajduje się w zwężeniu między 

 półwyspami koło punktu 90, a charakterystycznym, dwurożkowym półwyspem kolo 

 17 i 18. Południowa połać jest jeszcze dosyć regularna, wykazuje jedynie większe 

 zatoki przy samym początku jeziora na południowym zachodzie (między punktami 

 3 i 99, oraz na wschodzie między punktami 17 i 14; nadto kilka mniejszych zato- 

 czek koło punktów 5, 8, 18, 91). 



Inaczej północna połać. Cechują ją aż cztery większe zatoki, nie całkiem symetrycz- 

 nie rozłożone. Największa z nich jest zatoka Choceńska na wschodniem wybrzeżu, któ- 

 ra (między punktami 26, 23 i 18) przy szerokości 150 — 200 m. sięga aż na 600 m. 

 wgłąb lądu w kierunku kościoła Choceńskiego, położonego nad płytką dolinką, z któ- 

 rej zatoka Choceńska 'otrzymuje słaby zresztą dopływ. Mniejsza od Choceńskiej jest 

 zatoka Czupelska na zachodniem wybrzeżu; sięga ona między punktami 87, 85 i 38 

 na 250 m. wgłąb lądu i jest około 150 m. szeroka. Na lądzie ciągnie się dalej w tym 

 kierunku szeroka dolina z dnem silnie zabagnionem i zamulonem, z czego wniosko- 

 wać można, że zatoka Czupelska niegdyś była dłuższą. Pozostałe dwie zatoki znaj- 

 dują się na północnem wybrzeżu i nie mają tych workowatych kształtów, co zatoki 

 Choceńska i Czupelska. Jedna znajduje się nad odpływem, między punktami 36 i 33, 

 jest półokrągła i płytka, druga nieco dalej na wschód, między punktami 32 i 30, pra- 

 wie kolista, u swego ujścia tak silnie sitowiem zarośnięta, że przedstawia się niemal 

 jak osobne jeziorko, oddzielone od głównego. 



Tym urozmaiconym kształtom linii brzeżnej odpowiada też urozmaicenie rzeźby 

 dna jeziornego. O jednolitej, wydłużonej, przez całe jezioro przebiegającej rynience 

 nie ma tu mowy. Przeciwnie, dno jeziorne składa się z kilku odosobnionych od sie- 

 bie mieliznami „głęboczków", z których każdy ma mniej lub więcej koncentryczny 

 kształt. Tylko warstwice głębinowe do —5 metrów obiegają całe jezioro, naśladując po- 

 niekąd przebieg linii wybrzeża. Przytein warstwice — 1 i — 2 metrowe oddalają się nie- 

 raz bardzo znacznie od wybrzeża, świadcząc tern wymownie o istnieniu wielkich mie- 

 lizn, teras przybrzeżnych, do 200 i więcej metrów szerokich. Najpotężniejsza z tych 

 teras podwodnych znajduje się w okolicy samego Borzymia, na południowym wscho- 

 dzie jeziora. Już od punktu 9 mielizna ta zaczyna się rozszerzać i ciągnie się nie- 

 przerwanie aż po półwysep Choceński koło 17 i 18. Jest ona tak płytka, że w trzech 

 miejscach zarasta potężnemi masami sitowia i trzcin, a w jednem miejscu (między 

 10 i //) utworzyła się tu nawet maleńka wyspa. Obniżenie poziomu jeziornego o 2 



Pam. Fizyogr. — T. XXII. — G. 4 



