26 



lub torfiastym. Zwracano ciągle baczną uwagę na to, by podczas pomiaru lina stała 

 prostopadle. Już podczas pomiarów jezior Tatrzańskich nabyłem takiej wprawy, że 

 bez straty czasu, prawie instynktownie przestrzegałem wszystkich tych środków ostroż- 

 ności. Przypuszczam więc, że się nie mylę, jeżeli jako możliwy błąd pojedynczego 

 pomiaru głębokości podaję + 10 do 15 cm. Bez porównania większe są jednak błę- 

 dy, wynikające z niedokładnego oznaczenia miejsca, w którem pomiar robiono. Naj- 

 dokładniejsze pod tym względem wyniki otrzymuje się, mierząc głębokość z lodu 

 w zimie; wówczas położenie każdego punktu pomiaru można oznaczyć bezpośrednio. 

 Lecz te wielkie jeziora, o które chodzi, nie zawsze i nie na długo zamarzają w cało- 

 ści. Podczas mojego pobytu nad jeziorami, 6 — 8 stycznia 1912 r., wszystkie jeziora 

 były prawie wolne od lodu. Przyjechać zaś z Krakowa na niepewny zresztą i krótki 

 termin zupełnego zlodowacenia jezior, było dla mnie niemożliwe ze względu na zaję- 

 cia zawodowe. 



Drugim sposobem oznaczenia położenia punktu pomiaru jest metoda kątowa. 

 Przez wizowanie z łódki do kilku punktów stałych na wybrzeżu, lub odwrotnie, mo- 

 żna otrzymać położenie danego punktu w przecięciu się wizur; jednak metoda ta z łód- 

 ki niezakotwicowanej stosować się nie da, gdyż pomiary wymagają, jeśli mają być 

 ścisłe, znacznego nakładu czasu, podczas którego łódka, nawet przy zupełnie spokoj- 

 nem powietrzu i spokojnej wodzie, opuścić może swe pierwotne stanowisko. Jeśli 

 przeciwnie, pomiary mają być wykonane z lądu, wówczas wymagają conajmniej 3 

 kompasów dokładnych z dyoptrami i 3 wyszkolonych i sprawnych obserwatorów. Ani 

 tylu instrumentów, ani tylu obserwatorów do dyspozycyi nie miałem. A nawet gdy- 

 bym był mógł nimi rozporządzać, metoda ta nie dałaby rezultatów ścisłych. Przy 

 znacznych bowiem oddaleniach, o które tu chodzi (do 300, nawet 500 metrów) odczy- 

 tanie będzie w najlepszym razie tylko na 7 2 — 1° dokładne, co daje błąd w oznaczeniu 

 punktu o + 2 - 6 (5 - 2j, ewentualnie nawet + 4-4 (87) m., gdyż na przecięciu się trzech 

 wizur powstają dość wielkie trójkąty. Wobec tego zastosowałem t. zw. metodę ude- 

 rzeń wiosłami, używaną przez najbardziej doświadczonych limnologów niemieckich 

 (Halbfass, Ule, Jentzsch, Braun it. d.j, bacząc tylko: 1) by pomiary były 

 wykonane przy możliwie zupełnie cichem powietrzu i spokojnej wodzie, 2) by wio- 

 słowanie odbywało się możliwie regularnie (w tern właśnie p. Cz. Łopuski oddał 

 mi wielkie usługi), 3) by linia, po której posuwała się łódka, była prosta i zgodna 

 z zamierzoną drogą, 4) by łódź podczas pomiaru głębokości nie ruszała się z miejsca 

 (wyrzucałem za każdym razem kawałek papieru, który, dostawszy się pod powierzch- 

 nię wody, nie rusza się z miejsca). Dla tego sądzę, że błędy w oznaczeniu położe- 

 nia pomiarów nie przenoszą w najgorszym razie + 5 m., to znaczy przy podziałce 

 1:5003 — 1 mm. na mapie. Otrzymanie większej dokładności byłoby połączone 

 ze znacznym nakładem czasu i pieniędzy i nie byłoby w stosunku racyonalnym do 

 znaczenia tej kwestyi dla zadań naszych. 



Stosownie do wielkości 1 ) szeregują się jeziora Chodeckie w następującym po- 

 rządku: 



j. Borzym. Kromsz. Szczytn. Kruk. Chod. Lubień, 

 ha 201-325 82'50 6735 48*45 40 875 22-80 



') Mapy przedstawiają poziom wody w chwili wykonania pomiarów: wobec tego, że nie znamy 

 jeszcze bliżej wahań wodostanów w jeziorach Chodeckich, redukcya na wodostan średni była niemożliwa. 



