40 



Ma ona jednak charakter raczej rekonesansu i autor dla braku czasu nie wyznaczył 

 moren na znaczniejszej przestrzeni. 



Pragnąc rozszerzyć skąpe wiadomości o przebiegu moren czołowych Król. Pol., 

 latem 1913 roku udałem się w okolice stacyi Łapy, do miejscowości wskazanej przez 

 Prawosławlewa. Zadanie moje polegało na sprawdzeniu wiadomości, podanej 

 przez wspomnianego badacza i wyznaczeniu łańcucha moren na przestrzeni gub. Łom- 

 żyńskiej. Wyjątkowe jednak warunki atmosferyczne, panujące tego roku, uniemożli- 

 wiły mi urzeczywistnienie tego planu w całości i zmuszony byłem ograniczyć się 

 li tylko do zbadania moren we wschodniej części gubernii, t. j. na przestrzeni pow. 

 mazowieckiego. 



Pow. mazowiecki leży na wyżynie, wznoszącej się na 165 — 175 mtr. nad pozio- 

 mem morza. Od wschodu granicę jego stanowi dolina Narwi, z zachodu — obniżenie, 

 towarzyszące rzeczkom Jabłoń i Brzozisko. O ile udało mi się zauważyć, budowa 

 geologiczna okolicy jest nader prosta. Zlekka falista powierzchnia wszędzie pokryta 

 jest górnym piaskiem (Decksand). Piasek ten zawiera narzuty, których ilość i wiel- 

 kość wzrastają w miarę zbliżania się do moren czołowych. Grubość tych piasków 

 zmienna, choć przeważnie nieznaczna. W niektórych miejscach, już na głębokości l / 2 

 metra od powierzchni, występuje czerwonawa, piaszczysta glina lodowcowa. W wielu 

 miejscach, szczególniej na szczytach wzgórz, warstwa piasku przerywa się i glina wy- 

 chodzi na powierzchnię. Miejsca takie widoczne są zdaleka, dzięki czerwonawej bar- 

 wie gliny, odbijającej od żółtawych i białawych piasków. 



Górna glina lodowcowa, znajdująca się wszędzie pod piaskiem, posiada typowe, 

 wielokrotnie opisywane cechy. Jest silnie piaszczysta, czerwonawej barwy i zawiera 

 narzuty różnej wielkości. Tam, gdzie bezpośrednio występuje na powierzchnię, wyka- 

 zuje ślady silnego zmycia. Staje się wtedy bardziej piaszczystą, zawiera dużo żwiru 

 i powierzchnię jej pokrywają liczne narzuty. Trudno powiedzieć coś pewnego o gru- 

 bości gliny, gdyż tylko w wyjątkowych razach obnaża się jej dolna granica. Grubość, 

 mierzona przezemnie w kilku miejscach, nie przekracza 3 mtr. Zdaje się, że górna gli- 

 na lodowcowa nie odznacza się znaczną grubością. 



Pod górną gliną lodowcową spoczywają osady fluwioglacyalne, składające się ze 

 żwirów i piasków. Niedaleko wsi Kozły znajduje się niewielka kopalnia żwiru, gdzie 

 pod gliną lodowcową grubości l '/s — 1 metra znajduje się warstwa żwiru, w niektórych 

 miejscach silnie scementowanego i zawierającego wiele otoczaków wapiennych. Pod 

 żwirem leżą warstwowane piaski. Odkrywka znajduje się na zboczu długiego walu, 

 ciągnącego się w kierunku W — O. od wsi Kozły do doliny Narwi. Wał ten składa 

 się z utworów fluwioglacyalnych, przykrytych górną gliną, którą, z kolei, u podnóża, 

 przykrywa górny piasek. Uwarstwienie dolnych piasków, o ile zdołałem zauważyć, — 

 poziome. Prawosławlew w swej pracy 1 ) zaliczył ten wał do ozów, czemu stanow- 

 czo przeczy kierunek równoległy do moren, znajdujących się nieco dalej ku północy, 

 wygląd ogólny i budowa. 



Jeżeli' — czego nie zdołałem wyjaśnić — utwory fluwioglacyalne są wypiętrzone, 

 to prędzej należałoby ten wał uważać za Staumorane autorów niemieckich, leżącą nie- 

 co ku południowi od głównego pasa moren. Podobny utwór spotykamy nieco dalej 

 ku zachodowi, u wsi Olszyna. Tutaj, w lesie, obok drogi, prowadzącej od przejazdu 

 kolejowego do wsi Lachy, wznosi się w kształcie podkowy grzbiet o śmiałych stro- 

 mych zboczach. Stroną wypukłą zwrócony jest ku południowi. Na szczycie znajduje 



') l. c. str. 60-61. 



