42 



Starej Łupianki, trafiamy na trzeci grzbiet. Powierzchnia jego usiana jest mnóstwem 

 drobnych narzutów i składa się prawie wyłącznie ze żwiru. Gdzieniegdzie wyster- 

 czają i większe narzuty, których nie zdążyła usunąć ręka rolnika Grzbiet ten stromo 

 zapada ku północnemu wschodowi i u stóp jego tryskają źródła, tworzące strumień, 

 kierujący się ku Narwi. Ogólny wygląd tych grzbietów i obfitość materyału narzu- 

 towego świadczą, że mamy tu bezwątpienia do czynienia z moreną czołową. Bar- 

 dziej jeszcze typowy wygląd ma grzbiet, odchodzący od ostatnio opisanego i kieru- 

 jący się ku zachodowi, w stronę Starej Łupianki. Grzbiet ten, widoczny zdaleka 

 i oznaczony w najwyższem miejscu na mapie sztabu generalnego cyfrą 84, ciągnie 

 się na przestrzeni przeszło 2 wiorst. Jest on zgięty w kształcie podkowy, stroną wy- 

 pukłą na południe, i stromo zapada ku dolince, idącej od Nowej Łupianki do Nar- 

 wi. Zbocze północne, bardziej łagodne, ciągnie się aż do szosy Sokołowskiej. Po- 

 krywa je piasek, z pod którego miejscami przegląda górna glina lodowcowa. W mia- 

 rę, jak zbliżamy się do szczytu, ilość kamieni w glebie zwiększa się i wreszcie szczyt 

 składa się prawie wyłącznie ze żwiru i kamieni. Narzuty są przeważnie nieznacz- 

 nych wymiarów, wielkości głowy dziecka, lecz w niektórych miejscach ilość ich tak 

 jest znaczna, że nieledwie można mówić o zwałach morenowych (Blockpackung). Na- 

 rzuty spoczywają w piasku i żwirze. Pola orne w wielu miejscach nie dochodzą do 

 szczytu, gdyż kamienisty i żwirowaty szczyt nie nadaje się do zasiewu. Linia szczy- 

 towa grzbietu nierówna. Bardziej strome zbocze południowe pokrywa przeważnie 

 górna glina. W jednem miejscu potoki deszczowe wytworzyły głęboki wąwóz, na 

 ścianach którego odsłaniają się wszędzie pod górną gliną uwarstwione dolne piaski 

 i żwiry. Uwarstwienie tych ostatnich utworów — poziome. W ten sposób, cały 

 grzbiet złożony jest z utworów fluwioglacyalnych, płaszczowo pokrytych górną gliną 

 i piaskiem i dźwiga na szczycie żwiry i narzuty moreny czołowej. 



Zachodnie skrzydło tego grzbietu przechodzi pod wsią Stara Łupianka i nabiera 

 bardziej piaszczystego charakteru; obniżając się coraz bardziej, przechodzi na drugą 

 stronę szosy i kieruje się w stronę wsi Jeńki. Tuż obok Starej Łupianki, na skrzy- 

 żowaniu dróg, znajduje się odsłonięcie, ukazujące pod warstwą gleby nieuwarstwione 

 żwiry z niewielkimi narzutami. 



Ku północy od opisanego grzbietu ciągną się również niewielkie wznie- 

 sienia o kierunku N. W., prawdopodobnie należące do łańcucha moren. Cha- 

 rakter ich jest jednak mniej typowy, a budowa trudna do poznania z powodu braku 

 odsłonięć i pokrywających zbóż. 



Podążając za ogólnym kierunkiem moreny ku północnemu zachodowi, zaraz za 

 szosą, trafiamy na obszerne obsiane pola, leżące na południe od wsi Jeńki. Przy 

 baczniejszej obserwacyi zauważamy, że pola te leżą na powierzchni 2 płaskich, niewy- 

 sokich grzbietów, idących na północny zachód. Zboża, pokrywające te pola, utrud- 

 niają badanie i jedynemi liniami obserwacyjnemi są miedze. Powierzchnia pól składa 

 się z piasków gliniastych, piasków, a gdzieniegdzie gliny lodowcowej. Na powierzchni 

 leżą niezliczone narzuty, przeważnie małych wymiarów. Większe narzuty są zwalone 

 obok pól. Na miedzach leżą długie na dziesiątki kroków wały z narzutów. W nie- 

 których miejscach, szczególniej na szczytach garbów, ilość żwiru w glebie jest tak 

 znaczna, że uniemożliwia wzrost roślin. 



Tuż obok wsi Jeńki garb pierwszy, licząc ku południowi od wsi, znika, a nieco 

 dalej, już za wsią, równolegle do drogi prowadzącej z Jeńk do Kowalewszczyzny, 

 wznosi się znowu nieco wyższy grzbiet. Jest on pokryty na powierzchni czerwona- 

 wą gliną i usiany na całej przestrzeni niezliczoną ilością narzutów. Na szczycie tego 



