43 



grzbietu, tuż obok dasu, pozostały jeszcze ślady zwałów morenowych i żwirowisk, 

 które niegdyś ciągnęły się na całym grzbiecie. Miejscowi mieszkańcy mówili mi, że 

 jeszcze w roku zeszłym zbita warstwa kamieni i żwiru pokrywała szczyt grzbietu na 

 przestrzeni kilku staj. Obecnie cała ta przestrzeń została zasiana i pozostały tylko 

 olbrzymie sterty kamieni nawalone na miedzach, oraz obfitość mniejszych narzutów 

 i żwiru w glebie. Opierając się na ocalałych szczątkach i świadectwie mieszkańców, 

 oznaczyłem ten grzbiet na załączonej mapce, jako zwał morenowy, chociaż właściwie 

 jest on obecnie tylko polem kamienistem. Rzeczony grzbiet podchodzi aż do lasu, 

 należącego do wsi Kalinowszczyzną i tu urywa się. 



Drugi garb kamienisty, licząc na południe od Jeńk, ciągnie się wogóle równole- 

 gle do pierwszego i zachowuje charakter pola kamienistego. Za drogą z Jeńk do 

 Krzyżewa nabiera on bardziej typowego wyglądu. Wielkie narzuty leżą w wielu miej- 

 scach jeden obok drugiego. Na brzegach pól obserwowałem narzuty do 3 mtr. dłu- 

 gości, wysterczające z gleby. Pewne części pól są tu zupełnie pozbawione roślinno- 

 ści z powodu nadmiaru żwiru i kamieni. Nieco dalej trafiamy na niewielki zwał mo- 

 renowy w kształcie niewielkiego wzgórza. Składa się on z narzutów wielkości głowy, 

 przesypanych piaskiem i żwirem. Dokoła wszędzie narzuty i doły pozostałe po ich 

 usunięciu. Wogóle należy zauważyć, że na całej przestrzeni powiatu włościanie sta- 

 rannie od szeregów lat wykopują i zwożą większe narzuty. Wielkie sterty kamieni, 

 znacznych nieraz wymiarów, nawalone obok stacyi kolejowych, świadczą o wytężonej 

 pracy w tym kierunku. Sprzedaż kamienia polnego stanowi dość poważny zarobek 

 uboczny dla miejscowej ubogiej ludności. 



Kamieniste pola i grzbiety, ciągnące się od Starej Łupianki, nikną w lesie przed 

 wsią Kowalewszczyzną. Przed wsią znajduje się obniżenie, idące od doliny Narwi. 

 Posuwając się brzegiem zachodnim tego obniżenia, w kierunku Kowalewszczyzny, na- 

 trafiamy znów na piaszczyste grzbiety usiane kamieniami. Sąsiednie pola również 

 obfitują w narzuty. Wzgórza te posiadają ogólny kierunek SW. Do nich należy 

 i wzgórze oznaczone na mapie sztabowej cyfrą 74. i. 



Grzbiety te i wzgórza otaczają od zachodu obniżenie pod Kowalewszczyzną. Naj- 

 charakterystyczniej wygląda grzbiet, ciągnący się na południowy zachód od wsi, w stro- 

 nę budującej się kolonii. Jest on płaski, pokryty niezliczoną ilością narzutów, które 

 w niektórych miejscach leżą gęsto obok siebie; gleba zawiera wiele żwiru. Bez wąt- 

 pienia w niezbyt odległej przeszłości grzbiet ten był zwałem morenowym. Sąsiednie 

 pola również obfitują w narzuty, lecz ilość ich jest znacznie mniejsza. 



Idąc od tego grzbietu ku południo-zachodowi, wchodzimy do lasu, ciągnącego 

 się do wsi Kąty. Las leży na bardzo nierównym terenie. Strome piaszczyste wzgó- 

 rza, często okrągłego kształtu, oddzielone są od siebie obniżeniami. W górnych 

 swych częściach wzgórza te zawierają żwir i pokryte są narzutami. Gdzieniegdzie 

 spotykamy i większe skupienia narzutów. Wiele wzgórz ma kierunek SW. Jeden 

 z takich grzbietów przecina drogę, prowadzącą z Kątów do Czajek. Deszczowe po- 

 toki zmyły piasek z powierzchni i droga po zboczu wzgórza jest jakby wybrukowana 

 narzutami. 



Za drogą z Kątów do Czajek ślady moren są mniej widoczne. I tu w lesie 

 spotykamy wydłużony wał biegnący w kierunku O — W, lecz narzutów mało na nim. 

 Zaraz jednak obok szosy, prowadzącej z Lachów do Kropiwnicy, trafiamy na wzgórze 

 moreny przecięte drogą. Wzgórze to składa się z górnej gliny, dźwigającej żwirowi- 

 sko na szczycie. Zbocza wzgórza pokrywa górny piasek. 



