60 



samce od samic różnią się głównie łapkami pierwszej i drugiej pary nóg, a mianowi- 

 cie u samców łapki pierwszej pary nóg są bardziej okrągło rozszerzone, od spodu zu- 

 pełnie płaskie, opatrzone ssawkami.' Oprócz tego łapki drugiej pary nóg samców są 

 podługowato rozszerzone i znacznie dłuższe niż u samic. Na pokrywach samic bieg- 

 nie wzdłuż od dziewięciu do dwudziestu jeden par ostro zagłębionych różnej szeroko- 

 ści brózd. Koło nasady trzeciej pary nóg tuż od dołu przyrośnięte są ruchomo spore 

 ostro zakończone wyrostki, którymi owad również poruszać może. 



Międzypiersie (metasternum) jest bardzo wydłużone i przebiega środkiem przed- 

 brzusza (episternum) jako dość szerokie pasemko, otoczone szwami, a dosięga do sa- 

 mego brzucha i rozdziela nasady trzeciej pary nóg, tworząc między obu nasadami 

 widełkowaty wyskok, zakończony tępszym lub ostrzejszym oraz krótszym lub dłuż- 

 szym kolcem, i właśnie to zakończenie stanowi główną cechę gatunku niejednego 

 pływaka. 



Oprócz ważniejszych cech należy dodać, że na przodzie czoła między oczami 

 widoczne są dwa dość szeroko rozstawione spore okrągłe dołki, których mocno wgnie- 

 cione dno wypełnione jest chropowato uwydatnionemi dość grubemi nakłóciami. 



Uda i piszczele drugiej pary nóg posiadają szczecinkowate, bardzo rzadko usta- 

 wione włoski. Uda i piszczele trzeciej pary nóg są rozpłaszczone, łapki tak samo pła- 

 skie i długie, opatrzone, jak powyżej nadmieniłem, długimi na skrajach łapek gęsto 

 w rzędy ustawionymi rzęsowatymi pławnymi włoskami. Wąsiki są długie, daleko poza 

 przedkarcze sięgające, nitkowate, u nasady cieńsze a ku końcowi każdego członka wi- 

 docznie zgrubiałe. 



Samice, składając jaja, przylepiają je albo do łodyg roślin wodnych lub też do 

 spodu ciała i nóg samców i dlatego też niejednokrotnie zdarza się łowić samce z przy- 

 wartemi silnie do spodu ciała drobnemi i ostro zakończonemi, dość okrągławo pęka- 

 temi, ponsowemi twardemi ziarnkami. 



Rodzaj Dytiscus. 



Jedyny krajowy gatunek: 



D. latissimus Lin. Dł. c. 36—44 mm. Fig. 35 a, b. 



Największy ze wszystkich pływaków, okazały, bardzo szeroki, po wierzchu wy- 

 pukły, po bokach płaskawo rozszerzony, a rozszerzenie to przypada na znacznej dłu- 

 gości boków pokryw w pośrodku ich obwodu. Głowa duża, szeroko w przedkarczu 

 osadzona, ostatnie w porównaniu do ogółu wielkości ciała dość niewielkie z wybitny- 

 mi bocznymi ku przodowi wysuniętymi wyskokami, obejmującymi głowę i z przodu 

 od dołu dotykającymi wypukłych oczów; oprócz tego przedkarcze ku przodowi t. j. 

 ku głowie jest dość silnie zwężone. Pokrywy u swej nasady są równie szerokie jak 

 podstawa przedkarcza, lecz potem zaraz się rozszerzają stopniowo, a rozszerzenie to 

 znacznie się zwiększa, tak że pokrywy najszersze są poza połową swej długości. Roz- 

 szerzenie to jest bardzo silne i nadaje też właściwą charakterystykę owadowi, widocz- 

 ną z pierwszego rzutu oka na jego pokrój (habitus). 



Na całej długości rzeczonego rozszerzenia, tuż poza wzniesionym cokolwiek 

 bocznym krańcem obwodu pokryw, ciągnie się dość głęboka i szeroka rynienka, a poza 

 nią od połowy długości pokryw mieści się wązkie żeberkowate wyniesienie, niknące 

 przed zakończeniem pokryw. Samice od samców różnią się naprzód łapkami, które 

 są wązkie, u dwóch pierwszych par nóg nie rozszerzone i o wiele mniejsze niż 

 u samców, które znów u pierwszej pary nóg mają trzy pierwsze członki silnie okrągło 

 rozszerzone. Spód tego rozszerzenia jest zupełnie płaski i pokryty od strony nasady 



