65 



a mianowicie warga górna jest brunatno-rdzawa, przód czoła żółto-ochrowy, przedkar- 

 cze ma tylko z boków żólto-ochrowe pasemko, które łączy się z tejże szerokości i tej 

 samej barwy pasemkiem otoczenia brzegu pokryw; pasemka górnego i dolnego brze- 

 gu przedkarcza są zamknięte, a widać tylko w pośrodku ich szerokości rdzawe smuż- 

 ki, które jednak u samców nigdy się nie łączą z pasemkami bocznemi, u samic zaś 

 łączy się z nimi tylko górna smużka. 



Żółto-ochrowe pasemko, otaczające boki pokryw, oddzielone jest od samego 

 skraju na całej swej długości czarno-zieloną wązką smużką, a smuga ta, poczynając 

 się najwęziej u nasady pokryw, gdzie jest kreskowała, rozszerza się stopniowo i od 

 dwóch trzecich długości graniczy i samym rąbkiem pokryw, który jest żółto-ochrowej 

 barwy aż do samego ich zakończenia. 



Niezbyt pospolity, najsnadniej złowić go można podczas przyboru i powodzi; 

 niezależnie od tego zdarza się w każdej wodzie. Po raz pierwszy znalazłem go przed 

 laty w uroczym niegdyś parku zwanym Kaskadą, dziś park ten niemal doszczętnie 

 jest zniszczony. Było to w Czerwcu 1857 r. Łowiłem go po raz wtóry w łasze koło 

 fortu Sliwickiego, wezbranej skutkiem wylewu Wisły 23 Września 1872, następnie w Sa- 

 durce 17 Kwietnia 1884, nakoniec 15 Maja 1908 podczas wylewu Czarnej Strugi. Od 

 tego czasu nie natrafiłem ani na jeden okaz. 



Rodzina Gyrinidae. 



Należą tu owady z pośród całej grupy nietylko wodnych, ale i chrząszczów bar- 

 dzo wyodrębnione, a to ze względu na ukształtowanie narządów dotykania i ruchu. 

 Macki posiadają zupełnie zaniknięte, zamiast wąsików członkowanych sterczą tylko 

 dwa bardzo skrócone jednoczłonkowe od dołu zgrubiałe, a na końcu ostre wyrostki, 

 umieszczone ponad oczami z boku zaraz poza wargą górną. Szczęki górne mają za- 

 okrąglone i doskonale rozwinięte, przód głowy wyraźnie wydłużony i wystający. Oczy 

 mają bardzo duże, mocno wypukłe, nerkowate, rozdzielone otaczającym je wyraźnie 

 wystającym na zewnątrz rąbkiem w ten sposób, że widać je od wierzchu i od spodu 

 głowy i można powiedzieć, że Gyrinidae posiadają dwie pary oczów t. j. wierzchnie 

 i spodnie. Nogi ich są zupełnie przekształcone lub niedokształcone. Pierwsza para 

 doskonale rozwinięta opatrzona bardzo długiemi piszczelami oraz łapkami pięciosta- 

 wowemi, zaś druga i trzecia para nóg są zaniknięte, koło swej nasady opatrzone ru- 

 chomymi, płaskimi, dość dużymi wyrostkami. Dwie pomienione pary nóg są płaskie, 

 krótkie, bardzo rozszerzone, pletwowate, opatrzone płaskiemi czterostawowemi łapka- 

 mi. Uda u swej nasady są bardzo wązkie, ku końcowi stopniowo silnie rozszerzone 

 i tak samo również piszczele. Skoro owad nogi skurczy, to piszczele pokryte są uda- 

 mi, a łapki wielkim szerokim wyrostkiem wewnętrznym piszczeli. Zawdzięczając ta- 

 kiemu ukształtowaniu nóg, z których bardzo długie przednie służą mu jako kierujące 

 wiosła, a dwie następne pary są niejako płetwami, wszystkie Gyrinidae pływają nad- 

 zwyczaj zwinnie po powierzchni wody, do czego im też pomaga niemal zupełnie pła- 

 ski spód ciała, kłóre z wierzchu jest silnie wypukłe. Oprócz niesłychanie szybkich 

 zakrętów, które wykonywują na powierzchni wody, nurkują z błyskawiczną szybko- 

 ścią. Pływają po płaszczyźnie wód zazwyczaj gromadnie, ale tylko podczas pogody, 

 słota spędza je na dno wody. Zwroty ich podczas pływania są raptowne, niesłycha- 

 nie zwinne, trzeba się bardzo spieszyć, aby odpowiednim szybkim ruchem módz choć 

 kilka z pośród wielkiej gromady pochwycić; za każdym nieudanym rzutem siatki zbie- 

 racza szybko nurkują i przez dłuższy czas pozostają pod powierzchnią wody, czekając 



Pam. Fizyogr. — T. XXII. — Krajowe owady wodne. 9 



