Z. FEDOROWICZ 



WIRKI OKOLIC WILNA 



ORAZ 



zestawienie dotychczasowych rezultatów badań nad 

 fauną wirków Polski i Litwy. 



(Turbellaries des environs de Vilna et total de recherches sur la faunę des Turbella- 

 ries en Pologne et en Lithuanie). 



WSTĘP. 



Wirki są grupą zwierząt, która fizyograficznie opracowana jest bardzo niedokła- 

 dnie. Graff w swojej ..Monographie der Turbellarien" podaje dla Niemiec tylko 17 

 miejscowości (przeważnie miasta uniwersyteckie), z których posiadamy wiadomości 



wirkach, przyczem z wielu tych miejscowości wymienia zaledwie po dwa gatunki, 

 a nawet po jednym. Od tego czasu (1882) zrobiono wprawdzie znaczne postępy, 

 jednakże i w Niemczech pozostaje jeszcze bardzo dużo do zrobienia. Najwybitniej 

 posunęli w ostatnich czasach badania wirków: O. Z a char i as, badacz jezior Gór 

 Olbrzymich na Śląsku, oraz wód Pojezierza Bałtyckiego (Prusy Wschodnie i Zachodnie) 



1 M. Braun, który ogłosił prace o wirkach Liflandyi. 



Wirki nastręczają w badaniu dużo trudności, ponieważ dokładnie oznaczyć mo- 

 żna tylko żywe, a przeważna ich część nie znosi transportu i nawet w akwaryum 

 prędko ginie. Wyjątek stanowią Dendrocoela, które można hodować i przewozić. 

 Z przyczyn powyższych wirki należy oznaczać natychmiast po złapaniu, co jest bardzo 

 kłopotliwe, gdyż na miejscu badan trzeba mieć poprostu pracownię, a także literaturę 

 całkowitą przedmiotu. Konserwowanie wirków, — ogromnie zresztą kłopotliwe i tru- 

 dne, — może mieć znaczenie tylko dla badań anatomicznych, gdyż jak zaznaczyłem, 

 materyał utrwalony oznaczyć się nie da. 



Prac o wirkach ziem polskich jest stosunkowo dużo. Udało mi się zebrać pra- 

 wie całą literaturę odnośną, która obejmuje prac osiem, odnoszących się do czterech 

 miejscowości. Nadto posiadam nieco notatek, rozproszonych w literaturze, a tyczących 

 się wirków Śląska i Prus, a także notatek niedrukowanych, otrzymanych od autorów, 

 którzy różnymi czasy czynili przygodne obserwacye nad wirkami. Ponieważ wirki są 

 na ogół kosmopolityczne, i te same gatunki niejednokrotnie są notowane, np. z Jawy 

 i z Grenlandyi, więc i na ziemiach polskich prawdopodobnie niema granic rozsiedlenia 

 oddzielnych gatunków. Dziś jednak tego orzec napewno nie można, gdyż badania 



