204 



ryod tężca pośmiertnego (Rigor mortis). (Okazy konserwowane, pogięte, z płetwami 

 pokurczonemi, mierzą się w rękach). Okaz świeży układa się do mierzenia głową 

 na lewo od widza zwróconą, na miękkiej deseczce, albo w płytkiem naczyniu, o dnie 

 wylanem woskiem; następnie przypina się okaz mocnemi szpilkami do podłoża tak, 

 ażeby się nie ruszał, poczem rozpina się ostrożnie zapomocą cienkich szpilek płetwy 

 nieparzyste, mianowicie: grzbietowe, ogonową i odbytową (*) a parzyste: piersiową 

 i brzuszną układa się tak, ażeby przylegały do ciała. (Powierzchnię ułożonej ryby 

 zwilża się od czasu do czasu wodą z gliceryną, ażeby płetwy nie wysychały). Na 

 ułożonym okazie określa się przebieg głównej osi ciała zapomocą nitki, mającej 

 na końcach po jednej szpilce; umocowawszy jeden koniec nitki u płetwy ogonowej, 

 tak ażeby jej przebieg odpowiadał końcowi linii nabocznej, naciąga się aż do otworu 

 ustnego i tu, u profilu przedniego, umocowuje się ją, wpinając szpilkę do podłoża. 

 Nitka naciągnięta, przebiegając wzdłuż ciała, dzieli je na część górną i dolną, określa 

 położenie oka względnie do osi ciała, następnie określa przebieg linii nabocznej nad 

 lub pod środkiem ciała, etc. i daje możność zapomocą prostokątu, przykładając jego 

 ramię poziome do nitki, ścisłego określenia pionowych różnych, potrzebnych przy opi- 

 sie, a mianowicie dla określenia położenia płetw pionowych: grzbietowej i podogono- 

 wej, brzusznych etc. Wszystkie wymiary długości i wysokości ciała uskuteczniają się 

 na rozpiętym okazie, dopiero grubości ciała, czyli jego szerokości mierzą się po zdję- 

 ciu okazu z miejsca przytwierdzenia. 



Wymiary dokonane' i zapisane sprawdza się rozmaicie: 1) przykładając ramiona 

 cyrkla, obejmujące po kolei każdy zapisany wymiar, do odpowiednich części ciała; 

 2) zapomocą dodawania cyfr z wymiarów następujących: a) Długość przestrzeni 

 przedgrzbietowej ; długość płetwy, lub płetw grzbietowych; długość przestrzeni za- 

 grzbietowej; długość płetwy ogonowej. Cyfry tycłi wymiarów profilowych, dodane do 

 siebie, powinny w sumie przewyższać nieco długość całkowitą ciała, albowiem linia 

 łamana profilu, musi być dłuższa od prostej linii osi ciała, b) Długość przestrzeni 

 przedodbytowej ; długość płetwy odbytowej; długość przestrzeni zaodbytowej; długość 

 płetwy ogonowej; cyfry tych wymiarów dodane do siebie, powinny w sumie prze- 

 wyższać nieco, długość całkowitą ciała, c) Długość przestrzeni przedoczodołowej; śre- 

 dnica oka; długość przestrzeni zaocznej. Cyfry tych wymiarów, dodane do siebie, 

 powinny dać sumę prawie równą bocznej długości głowy, albo nieco większą. 



Na tych uwagach kończę szereg wskazówek głównych, koniecznych dla począt- 

 kujących przy wymierzaniu okazów ryb. Poczem przejdziemy do wzoru formuły 

 u y a g n o s t y c z n e j. \Y celu jej objaśnienia biorę formułę obliczoną dla gatunku 

 głowacza bajkalskiego; 



Cottocomephorus (Berg.) Grewingkii Dyb. 



1 D. VIII— IX; II D. 19; A. 20—22; V. (1/4); P. 18—19; C. (I/9/I); L. tot. 130 mm; 

 L. 1. 11—12; Vert. 41; Cost ?; Ap. pyl. 4; Rad. bran. 6/6; Sp. br. 16—17- Pond.? 

 Objaśnienie wzoru formuły. 



D. (Pinna dorsalis). Płetwa grzbietowa. Cyfra rzymska I przed D. oznacza pier- 

 wszą płetwę grzbietową. Cyfra II przed D. oznacza drugą płetwę grzbietową. W płe- 

 twie grzbietowej pierwszej mamy 8—9 promieni t. zw. nieczłonkowanych, w drugiej 

 płetwie grzbietowej mamy 19 promieni t. zw. miękkich. (Różnica w promieniach, 



') Szpilki wtykają się u podstawy promieni: tu błona spinająca jest grubsza i nic tak łatwo się 

 rozdziera. 



