206 



przełyk watą, umoczoną w tymże roztworze. Następnie zastrzykuje się ten sam roz- 

 twór przez otwór odbytowy do jelita, a zrobiwszy sztuczny otwór u podstawy kiszki 

 odchodowej, zastrzykuje się i do jamy ciała. Zatkawszy otwory watą, kładzie się 

 okaz do naczynia blaszanego, mającego dno oblane woskiem; tu rozpinają się ostro- 

 żnie, zapomocą szpilek, płetwy nieparzyste, poczem wlewa się do naczynia roztwór 

 formaliny 3°/ w wodzie w takiej ilości, ażeby okaz został całkowicie zatopiony, i po- 

 zostawia się go, po przykryciu naczynia wieczkiem, tak długo, aż stężeją płetwy w po- 

 zycyi im nadanej. Wtedy dopiero wyjmuje się okaz, aby go ostatecznie umieścić 

 w zbiorze muzealnym, pomieszczając go tak, ażeby się nie zginał i żeby płetwy się 

 nie pogięły. 



Okaz dobrze, starannie spreparowany i konserwowany z rozpiętemi płetwami mo- 

 że służyć do fotografii. Okazy, przeznaczone na szkielety, powinny być uprzednio 

 wymierzone, ich płeć doskonale oznaczona zaś tablice wymiarów powinny być za- 

 chowane przy każdym szkielecie osobno. Może się bowiem zdarzyć omyłka przy okre- 

 ślaniu okazu, lecz mając szczegółowe wymiary przy szkielecie, łatwo omyłkę poznać. 



Na tern kończę ogólne uwagi. Przejdziemy teraz do następnego rozdziału, gdzie 

 przedstawiam kilka przykładów badań nad głowaczami słodkowodnymi. 



3. Sprawozdanie z zakresu badań nad Głowaczami słodkowodnymi u nas 



i za granicami kraju naszego. 



I. Pokrewieństwo (Familia). Głowaczowate. Cottidae. 



Krótka charakterystyka pokrewieństwa. Ciało wrzecionowate. 

 Skóra ciała i głowy naga t. j. bez łusek. Bywa ona albo zupełnie naga, albo też po- 

 kryta drobniutkiemi ziarenkami kostnemi bez kolców, lub z krótkimi włoskowatymi 

 kolcami. Głowa spłaszczona, ropuchowata, niektóre kości czaszki i pokryw skrzelo- 

 wych są uzbrojone kolcami. Otwór paszczowy szeroki. Zęby na szczękach drobne, 

 kutnerowate, albo szczotkowate; w niektórych rodzajach bywają takie same ząbki na 

 kości lemieszowej (vomen i na kościach podniebieniowych (ossa palatinaj. Otworki 

 nozdrzowe dolne pojedyńcze: z każdej strony jeden, zwykle rurkowaty; otworki noz- 

 drzowe górne, położone na dolnej części przestrzeni czołowej, międzyocznej, — mniej- 

 sze są niż dolne i bliżej od siebie stojące (nie wiadomo wszakże, czy mogą być zali- 

 czone do organu węchowego, mają bowiem zwykle wygląd otworków czuciowych, roz- 

 rzuconych po powierzchni głowy w dość znacznej ilości). Promieni skrzelowych najczę- 

 ściej 6 z każdej strony (Radii branchiostegi). Błony skrzelowe są albo wolne, bądź też 

 przyrosłe do przestrzeni międzyskrzelowej (Isthmus). Łuków skrzelowych zwykle 4 

 z każdej strony. Kolce łuków skrzelowych (Spinae branchiales) są nizkie, brodawko- 

 wate, nieliczne. 



Zwykle płetw grzbietowych 2. Są one najczęściej połączone ze sobą, rzadziej 

 rozdzielone niewielką przestrzenią. Promienie płetw są miękkie, zwykle nieszczepne; 

 płetwa odbytowa o promieniach nieszczepnych, podobna do drugiej płetwy grzbieto- 

 wej. Płetwy brzuszn e są osadzone w pobliżu płetw piersiowych, o 2 — 5 promie- 

 ni nieszczepnych. Płetwy piersiowe duże, wachlarzowate, zaokrąglone, zwykle o pro- 

 mieniach nieszczepnych, rzadziej o niektórych promieniach szczepnych. Płetwa ogono- 

 wa albo zaokrąglona jednopłatowa, lub też dwupłatowa; środkowych 8—10 promieni 

 szczepnych. 



Pokrewieństwo Głowaczowatych obejmuje liczne rodzaje i gatunki, ale przewa- 

 żnie morskie; słodkowodnych rodzajów i gatunków niewiele. W Europie mamy tylko 



