213 



Przyrodnicy szwajcarscy i skandynawscy podają tylko Cottus gobio L. w swoich 

 pracach ichtyologicznych. Dr. S t e i n d a c h n e r, były dyrektor oddziału zoologicznego 

 w Nadwornem Muzeum w Wiedniu, uznał formę C. microstomus Heck., lecz uważa 

 ją jako odmianę Cottus gobio L. Przyczyn, dla których Dr. S. nie uznał tej formy za 

 gatunek, nie wypowiedział on, o ile wiem, nigdzie dotąd, a tylko oznaczył okazy po- 

 chodzące z Prutu, jako Cottus gobio L. var. microstomus Heck. 



Zwracamy się teraz na wschód. Wspomniałem uprzednio, żeHeckel i Kncr 

 uznali okazy, pochodzące z Petersburga, za C. microstomus Heck., różniące się tylko 

 od okazów krakowskich mniejszą ilością promieni w płetwie odbytowej. Uznali oni 

 także i okazy, pochodzące z południowej Rosyi, za C. microstomus. Taki pogląd po- 

 dzielał również i Nordmann, opisując głowacze z Rosyi południowej w swej faunie 

 pontyjskiej. Atoli późniejsi badacze są innego zdania: Prof. Kessler w pracy swej 

 pod tytułem: „Jestiestwiennaja istoria gubernii Kijewskawo uczebnawo okruga 1856 r." 

 nie wykazał gatunku C. microstomus Heck., zaś w dziele swojem: „Opisanije ryb, 

 kotoryja wstreczajutsia w wodach St. Pietierburgskoj gubernii 1864 r. ", przyłączył już 

 nazwę C. microstomus Heck. jako synonim do nazwy C. gobio L. Następnie Berg, 

 najpoważniejszy autorytet w dziedzinie ichtyologii rosyjskiej, autor wielu dzieł o ry- 

 bach Bajkału, Amuru, Turkiestanu, obecnie opracowujący olbrzymie dzieło o rybach 

 całego imperyum rosyjskiego i pogranicznych z nim krajów, utrzymuje, że gatunek 

 Cottus gobio L. bez jakichkolwiekbądź odmian, sięga od północnej i środkowej Eu- 

 ropy, przez całą Rosyę aż do Turkiestanu. 



Berg zabierał kilkakrotnie głos w sprawie rozsiedlenia gatunków głowaczy słod- 

 kowodnych, mianowicie Cottus gobio L., Cottus poecilopus Heck., Cottus sibiricus 

 Kessl et Warpachowski, Cottus spinulosus K e s s 1. Dwie jego prace, gdzie kwe- 

 stya ta szczegółowiej jest traktowana, rozpatrywać tu będziemy: 



1) „On the distribution of. Cottus poecilopus Heck. in Siberia 1905 r. (O raz- 

 prastranienii Cottus poecilopus Heck. w Sibiri). 2) Die Fische von Turkestan 1905 r. 

 (Ryby Turkiestana). W tych pracach oznacza Berg granice rozmieszczenia: dla 

 Cottus gobio L. podaje Europę i Turkiestan; dla Cottus poecilopus Heck. Europę 

 i Azyę północną; dla Cottus sibiricus Kessl et Warp. Syberyę zachodnią; dla Cot- 

 tus spinulosus Kessl. Turkiestan. W tychże pracach podaje Berg ścisłe określenie 

 gatunków wymienionych zapomocą tablic synoptycznych i tablic wymiarowych. Jedne 

 i drugie przytoczę tutaj, by można było ocenić określenie gatunku Cottus gobio L. 

 i zastępczych jego form, podane przez Berga. 



Tablica synoptyczna podana przez Berga. 



A. Promień wewnętrzny płetw brzusznych wynosi niewięcej nad '-/. długości płe- 

 twy; ten promień bywa niekiedy zanikły. Płetwy brzuszne są bardzo wyraźnie wpo- 

 przecz pręgowane. Otworki linii nabocznej nie sięgają do końca ogona. Sama linia 

 naboczna przebiega ponad środkiem ciała. 



Cottus poecilopus Heck. 



B. Promień wewnętrzny płetw brzusznych wynosi więcej niż l / 2 długości płetwy. 

 Płetwy brzuszne nie są pręgowane. Linia naboczna przebiega pośrodku ciała; jej 

 otworki sięgają aż po koniec ogona. 



a. Ciało nagie. (Powierzchnia głowy i ciała bez ziarenek kostnych. Rzadko wy- 

 stępują ziarenka kostne na przestrzeni pokrytej płetwami piersiowemi. 



Cottus gobio L. 



Ciało pokryte ziarenkami kostnemi, ostremi. 



a. Trzon ogonowy (Pedunculus caudae) stanowi więcej niż 11% całkowitej 

 długości ciała. Płetwy brzuszne, odłożone na tył, sięgają zwykle do 

 otworu odbytowego. 



