215 



Wymiary wykonane zostały pobieżnie; dla okazu turkiestańskiego nie podano 

 kilku wymiarów głównych, mianowicie przestrzeni przedgrzbietowej, zagrzbietowej, 

 przedodbytowej. Wszakże, pomimo tych niedokładności, można się przekonać, że po- 

 między okazem turkiestańskim a wiedeńskim zachodzą znaczniejsze różnice, a miano- 

 wicie: 1) płetwy parzyste u turkiestańskiego okazu są daleko dłuższe; 2) przestrzeń 

 zaodbytowa jest daleko dłuższa; 3) wysokość trzonu ogonowego mniejsza; 4) szero- 

 kość głowy mniejsza; 5) średnica oka mniejsza: 6) długość boczna głowy mniejsza. 

 Różnice wskazane świadczą dowodnie, że koniecznością jest zająć się wyświetleniem 

 przyczyn tych różnic, a następnie zbadać o ile te różnice okażą się stalemi. W ka- 

 żdym razie już teraz możemy powiedzieć, że Berg nie dowiódł swego założenia aprio- 

 rystycznego o niezmienności cech u Cottus gobio na przestrzeni jego rozmieszczenia. 



Po za Europą na wschód, w całej Syberyi, nie znaleziono, według Berg'a, oka- 

 zów Cottus gobio L Zastępczą jego formą jest Cottus sibińcus Kessl et Warp. 



Cottus sibińcus Kessl. et Warp. 



Główną cechą tego gatunku, jak widzieliśmy w wyżej podanej tabliczce syno- 

 ptycznej Berg'a, jest obecność na ciele i głowie ziarenek kostnych. Wszakże Berg 

 robi uwagę, że z jednej strony u okazów Cottus gobio L., a szczególniej u okazów, 

 pochodzących ze wschodniej Rossyi europejskiej, mianowicie z rzeki Pieczory, wystę- 

 pują także na ciele i na głowie ziarenka kostne, wprawdzie nie tak liczne jak u Cot- 

 tus sibińcus, lecz utrudniające określenie. Z drugiej znowu strony, u okazów sybe- 

 ryjskich Cottus sibińcus Kessl. trafiają się wypadki, że ziarenka kostne bywają bar- 

 dzo słabo rozwinięte, a niekiedy ich brak zupełnie. Okoliczności wymienione stały 

 się przyczyną, że Berg uznaje gatunek Cottus sibińcus Kessl. jako odmianę Cottus 

 gobio L. Dla wyróżnienia jednak tej odmiany podaje Berg jeszcze jedną cechę, 

 mianowicie wysokość trzona ogonowego i jego stosunek do długości trzonu. Tak 

 np. średnia z 8 okazów mierzonych Cottus gobio L , a pochodzących z różnych oko- 

 lic Europy, jak Turyn, Bazylea, Wiedeń, Petersburg etc, daje w rezultacie 6% dla wy- 

 sokości trzonu w stosunku do długości całkowitej ciała, gdy natomiast dla 8 okazów 

 Cottus sibińcus Kessl. cyfra średnia wysokości trzonu wynosi 5° tylko. Cyfra śre- 

 dnia stosunku procentowego wysokości trzonu do jego długości jest dla ośmiu okazów 

 Cottus gobio L. = 49, dla ośmiu okazów Cottus sibińcus Kessl. = 34. Następnie 

 cyfra średnia stosunku procentowego długości trzonu do długości całkowitej ciała, 

 dla ośmiu okazów Cottus gobio L. = 12, dla ośmiu okazów Cottus sibińcus 

 Kessl. === 14. Otóż dwie wyżej wymienione cechy, mianowicie silniejszy rozwój zia- 

 renek kostnych na skórze głowy i ciała i niższy trzon ogonowy, wyróżniają formę 

 Cottus sibińcus Kessl. 



Tablicę wymiarów tej formy podaję niżej. Dotąd wymierzono tylko 3 okazy, 

 a i to niedostatecznie. 



W Turkiestanie, obok gatunku Cottus gobio L., o którym była mowa uprzednio, 

 znaleziono jeszcze jedną formę, podobną do Cottus sibińcus Kessl et Warp., którą 

 Kessler opisał i nazwał Cottus spinulosus K e s s 1 e r. Opis dokładny podaje Berg 

 w swej pracy: „Ryby Turkiestanu". 



Cottus spinulosus Kessl. (Według opisu Berg'a). 



Powierzchnia skóry na głowie, grzbiecie ciała i jego bokach, pokryta jest gęsto 

 stojącemi drobnemi „łuseczkami" ziarenkowatemi (ziernowidnymi czeszujkami). Każda 

 z nich wybiega w cieniutki kolec fszypik). Kolce na głowie po trzy z każdej strony: 

 jeden z nich na przedpokrywce dosyć duży, zwrócony wtył i do góry, drugi mniej- 

 szy, zwrócony naprzód. Linia naboczna sięga do końca ciała. Płetwy grzbietowe 



Pam. Fizyogr. T. XXII. — Z. 29 



