219 



cechy. Dla Cottus spinulosus Kessl. mają w zbiorach petersburskich tylko okazy 

 typowe, czyli ' zaledwie parę okazów, więc też nie sprawdzono dotąd, o ile cechy 

 dyagnostvczne okażą się stałemi i czy nie będzie tu takich wyjątków, jakie były zna- 

 lezione pomiędzy okazami Cottus sibiricus Kessl. Wogóle powinniśmy dojść do 

 przekonania, że stałych cech nie mamy w świecie istot żyjących; ale 

 też tern skrupulatniej badać nam wypada wszelkie zboczenia w dziedzinie cech i nie 

 wolno nam pomijać milczeniem zboczęń, czyli odmian, z tej rzekomo racyi, że są one 

 niestale. 



4. Zapoczątkowanie 3 prac analitycznych w zakresie głowaczy. 



Chcąc zbadać stosunek pomiędzy gatunkiem głowaczy, nazwanym przez Hcckla 

 Cottus microstomus Heck., a okazami głowaczy, mającymi skórę ciała z ziarenkami 

 kostnemi, jak C sibiricus Kessl., starałem się zebrać okazy, pochodzące z rozmai- 

 tych okolic, ażeby porównać je ze sobą i z okazami, które służyły Hecklowi do 

 opisu. Od zarządu: „Muzeum Dworskiego" (Hofmuzeum) w Wiedniu, dostałem oka- 

 zy typowe, a zarazem i inne, potrzebne do takich porównań, zaś z kraju naszego po- 

 siadam nieco okazów, które na początek wystarczą. Porównanie zaś samo przepro- 

 wadzam jak następuje: 



A. Cottus microctomus Heck. 



Gatunek ten został po raz pierwszy opisany w roku 1836, w Rocznikach Muze- 

 um Wiedeńskiego, Annalen des Wiener Mus. 1836. P. 147. Tab. 8. Fig. 3—4). a na- 

 stępnie w dziele: „Die Siisswasserfische der oesterreichischen Monarchie" 1858. d. 32. 

 Fig. 12 — 13. Okazy, które służyły Hecklowi do tych opisów, pochodziły z okolic 

 Krakowa. Następnie sądził Heckel, że okaz, pochodzący z Newy, a będący w zbio- 

 rach muzealnyeh Wiedeńskich, należy także do tego gatunku. 



Opis i dyagnozę podałem uprzednio wraz z wymiarami, zdjętymi z rysunku. 

 Do najważniejszych cech tego gatunku zaliczyć muszę na podstawie dotychczasowych 

 moich obserwacyi: 1) obecność ziarenek kostnych w skórze na głowie i po bokach 

 ciała; 2) szczupłość trzonu ogonowego. Jak powiadałem uprzednio jestem tego prze- 

 konania, opartego na doświadczeniu, że nie mamy cech absolutnie stałych; na dowód 

 tego, com powiedział, przytoczę tu parę przykładów, wziętych z zakresu głowaczy 

 bajkalskich : 



a) Opisałem gatunek głowacza z Bajkału pod nazwą Cottus Kessleri Dyb. 

 Z pomiędzy cech tego gatunku, które zdawały się być stałemi, wymieniłem skórę, po- 

 krytą ziarenkami kostnemi i linię naboczną, sięgającą aż po obsadę płetwy ogonowej; 

 późniejsze badania wykazały jednak, że bywają okazy ze skórą nagą i z linią nabocz- 

 ną nie sięgającą po płetwę ogonową. Okazy nagie w zupełności nazwałem C. Kess- 

 leri var. nudus. 



b) Znalazłem inny gatunek głowacza w Bajkale, którego nazwałem Cottus 

 Kncii Dyb. Jako cechę ważną uznałem szeregi podłużne faliste ziarenek kostnych, 

 ustawionych w ilości 20 — 25 szeregów wzdłuż przedniej części boków ciała; atoli 

 późniejsze badania dowiodły, że spotykają się okazy bez tych ziarenek; nazwałem 

 okazy takie odmianą: Cottus Kneri var. nudus. 



Oba te przykłady, jak i wiele innych, które tu przytaczać byłoby zbyteczne, 

 świadczą, że cechy, które na pozór zdają się być bardzo stałemi, nie są absolutnie 

 stałe, ale niemniej służyć mogą i muszą dla wyróżnienia form. Otóż takiemi cecha- 

 mi są obie wyżej wymienione u Cottus microstomus Heckel, mianowicie szczupłość 



