221 



czy pochodzących z okolic Krakowa, więc może być nazwany C ottus microstomus 

 Heck. redivivhs, albo forma Heckeli. 



Zanim przystąpię do dalszych objaśnień i opisów, uważam za rzecz wskazaną 

 podzielić formy, zaliczane dotąd bez różnicy do Cotłtts gobio L., na skupienia — 

 i zszeregować je z formami, uznanemi za gatunki, mianowicie z Cottm sibiricus 

 Kessl. et Warp. i Cottiis spinulosus KessI. Tak więc: 



Skupienie czyli grupa A, Skóra na głowie i ciele bez krótkich igiełkowatych 

 kolców, albo zupełnie gładka, albo brodaweczkowata; szeregów ziarenek kostnych 

 w przedniej części boków ciała niema nigdy. 



^ Aspinulosi, 



Skupienie albo grupa B. Skóra na głowie i ciele mniej lub więcej gęsto pokry- 

 ta ziarenkami kostnemi, opatrzonemi kolcami krótkimi i igiełkowatymi. Często wy- 

 stępują szeregi ziarenek kostnych w przedniej części boków ciał. 



Spinu/osi. 



Do pierwszej kategoryi należą formy głowaczy zachodniej Europy, a także i śro- 

 dkowej, również i głowacze Turkiestanu: u nich, jak się wyraża Berg, skóra jest naj- 

 zupełniej naga (sowierszenno gołaja). Są to więc formy, należące do właściwego ty- 

 pu. Cottus gobio. 



Do drugiej kategoryi należą formy, u których skóra pokryta jest ziarenkami 

 kostnemi z kolcami. Tu musimy wyróżnić dwie podgrupy. Jedna, obejmująca formy 

 ze słabiej rozwiniętemi ziarenkami kostnemi i delikatniejszymi kolcami; jako typ: 

 Cottus microstomus Heckel. Tę podgrupę nazywam: spinu/osi subspinulosi. 



a) Ziarenka kostne skóry słabiej rozwinięte. 



Subspinulosi. 



Druga podgrupa mieści w sobie formy z silniej rozwiniętemi ziarenkami kostne- 

 mi ; jako typy tej podgrupy są Cottus sibiricus i Cottus spinulosus Kessl. Nazywam 

 tę podgrupę spinulosi — euspinulosi. 



b) Ziarenka kostne skóry silniej rozwinięte. 



Euspinulosi. 



O ile z dotychczasowych badań wnosić mogę, głowacze typu C. gobio L. i typu 

 L . microstomus Kesl. wytwarzają liczne t. z. formy lokalne. Otóż zbadać te formy do- 

 kładnie, jest obowiązkiem koniecznym. Ale dla badań potrzebny jest materyał dobo- 

 rowy i obfity. Nasze zbiory są pod tym względem bardzo ubogie, np. dla formy 

 głowaczy krakowskich mam tylko jeden okaz (i ten był za życia okaleczony). Okaz 

 ten jest przechowywany w zbiorach komisyi fizyograficznej. Do wymiarów łaskawie 

 mi go udzielić raczył Dr. W. Kulczyński, za co mu oświadczam najserdeczniejszą 

 podziękę. W muzeach Lwowskich niema ani jednego okazu głowaczy, należących do 

 grupy Cottus gobio L.. pochodzących z dorzecza Wisły. Z muzeum wiedeńskiego 

 mam jeden okaz, nadesłany mi z „Hofmuzeum". Niezważając jednak na tak skąpy 

 materyał, postaram się określić tę formę, której nadaję nazwę: 



Cottus microstomus Heck. forma Heckeli mihi. Tab. I Fig. I a. b. 



Cechy główne: Skóra na głowie i na ciele z dosyć gęstemi ziarenkami kostne- 

 mi. Średnica oka większa od szerokości przestrzeni międzyoczodołowej. Szpara ustna 

 nie sięga po pod oko. Wysokość trzonu ogonowego wynosi '/ 2o część całkowitej dłu- 

 gości ciała. Płetwy brzuszne u samic nie sięgają po otwór odbytowy, u samców się- 



