222 



gają prawie po ten otwór. Ostatni promień miękki płetw brzusznych jest tak długi, 

 jak pierwszy promień miękki tychże płetw. 



Szczegółowy opis tej formy nie może być opracowany obecnie dla braku ma- 

 teryału; różnice pomiędzy opisem i rysunkiem Heck la, a wymiarami dzisiejszymi, 

 są uwydatnione w tablicy wymiarowej. 



Wszystkie okazy głowaczy, jakie obserwowałem, tak z Prutu, Dniestru, jak też 

 z rzeczki Wierzchniej, wpadającej do Niemna, i z rzeki Wołchowa gubernii Nowgorodz- 

 kiej, należą do grupy B. czyli są to spinulosi subspinulosi. O formach, jakie zdołałem 

 zebrać dotąd, podaję szczegóły następujące: 



Cottus microstomus Heck. forma G r o c h m a 1 i c k i i mi hi. Tabl. I Fig. I 

 a. b. c. (Okazy, jakie mam przed sobą, pochodzą z Prutca — dopływu Prutu. Miej- 

 scowa nazwa „Babka"). 



Opis. Głowa u wszystkich okazów jest szeroka, spłaszczona. Długość głowy 

 zawiera się w całkowitej długości ciała 3,9 razy, czyli stanowi 25. 2% tej długości. 

 Szerokość głowy jest o 4° mniejsza od długości bocznej głowy. Oczy są duże; ich 

 średnica pozioma mieści się tylko 4.8 razy w długości głowy, przewyższa znacznie 

 szerokość czoła pomiędzy oczami (5,2°o : 3,9° całk. długości ciała i i stanowi 64% dłu- 

 gości pyska. Przestrzeń przedoczodołowa zawiera się w przestrzeni zaoczodołowej 

 1.5 razy. Otwór paszczowy mierny, kąty ustne nie sięgają po-pod oko. Odległość 

 pomiędzy kątami ust wynosi około 58° długości bocznej głowy. Obie szczęki: gór- 

 na i dolna wystają naprzód jednostajnie daleko. Przestrzeń pomiędzy nozdrzami 

 jest daleko większa, aniżeli szerokość czoła pomiędzy oczami (7.3% : 3.9° ). Skóra na 

 głowie zdobna drobnemi ziarenkami kostnemi; tych w szeregach poprzecznych na 

 czole pomiędzy oczami bywa 7 — 10, zaś na tyle głowy w szeregach poprzecznych 

 około 40. Kolec przedpokrywkowy dosyć silny, łukowato zgięty u podstawy, końcem 

 zwrócony wtył i do góry, dwa inne kolce, jeden na kości przedpokrywkowej, drugi 

 na kości podpokrywkowej — są skórą pokryte i słabo uwidocznione. 



Wysokość ciała zawiera się w długości całkowitej ciała 5.9 razy; grubość nieco 

 mniejsza od wysokości. Trzon ogonowy niewysoki; jego wysokość stanowi nieco 

 więcej niż 1 / 16 część całkowitej długości ciała. Długość trzonu ogonowego, czyli 

 przestrzeń zaodbytowa, mieści się zaledwie 5.5 razy w tejże długości i stanowi 18°„, 

 gdy u C. microstomus Heck. forma Heckeli, długość trzonu zawiera się w długo- 

 ści ciała 7,8 razy i stanowi 12.8° tej długości. Linia naboczna sięga do końca ogo- 

 na. Ziarenka kostne są rzadsze, niż na skórze głowy. 



Pierwsza płetwa grzbietowa poczyna się tak daleko od końca pyska, jak u C. 

 microstomus Heckeli. Przestrzeń przedgrzbietowa stanowi średnio 27.6° całkowitej 

 długości ciała. Długość płetwy wynosi prawie długości drugiej płetwy, zaś wyso- 

 kość l /a własnej długości, ilość promieni 7, w jednym tylko wypadku znalazłem ósmy 

 promień, w formie zaczątkowego drobniutkiego promienia, stojącego u podstawy 

 dłuższego promienia na początku płetwy. Połączenie płetw grzbietowych uskutecznia 

 się zapomocą błonki, która przytyka do podstawy pierwszego promienia płetwy 

 2-giej grzbietowej; u jednego okazu błonka nie sięgała do podstawy promienia, 

 lecz kończyła się o 1'/., mm. przed nią, tak że powstawała przestrzeń wolna, dzielą- 

 ca obie płetwy. Jest to rzadki wypadek, na co trzeba zwrócić uwagę przy dalszych 

 badaniach tej formy. Długość drugiej płetwy jest większa od długości przestrzeni 

 przedgrzbietowej; zawiera się 3,3 razy w całkowitej długości ciała. Wysokość płetwy 

 wynosi nieco więcej niż '/.i część długości płetwy. Ilość promieni — IG; ostatni pro- 

 mień szczepny aż do podstawy. 



