232 



wymienienia najważniejszych różnic, za jakie uznali: a) węższą przestrzeń między- 

 oczodołową, zwykle mniejszą od średnicy oka; 6) słabszy kolec przedpokrywkowy, 

 mniej wygięty i zwykle pokryty skórą; c) króisze płetwy piersiowe; d) dłuższe płetwy 

 brzuszne, sięgające po otwór odbytowy; e) poprzeczne szeregi plamek na płetwach 

 brzusznych; f) dwie czarne plamy duże, jedna na początku, druga na końcu płetwy 

 grzbietowej pierwszej i białawe jej obrzeżenie; g) nieszczepność promieni płetw pier- 

 siowych. Wymiarów tego gatunku nie podali autorowie, natomiast dali rysunek, 

 zdjęty zapomocą ichtyometru. 



L. Berg, w wyżej wzmiankowanej pracy, podaje wymiary dla formy euro- 

 pejskiej Cottus poeci/opus Heck. Wymierzył on jeden okaz, 111 mm. długo- 

 ści, przysłany do muzeum Akademii umiejętności w Petersburgu z Wiednia, na- 

 stępnie wymierzył jeden okaz, 71 mm. długości, pochodzący z jeziora Onegi, osta- 

 tecznie przytoczył wymiary średnie z 12 samców, według obliczeń Andersona 

 w Szwecyi. Takim jest cały materyał analityczny dla formy europejskiej z gatunku, 



którym mowa. Jeżeli zważymy, a) że okaz pochodzący z Wisły, przysłany z Wie- 

 dnia, jest anormalny, ze skróconym trzonem ogonowym, o czem sam Berg wspomi- 

 na, że następnie b) okaz z jeziora Onegi jest niedorosły, gdyż długość całkowita wy- 

 nosi zaledwie 71 mm., że o okazy szwedzkie, mierzące średnio 75 mm. całkowitej 

 długości, należą również do młodocianych, — to prosty stąd wniosek, że cały ma- 

 teryał analityczny, jaki posiadamy, nie zdał się na to, aby módz określić dokładnie 

 cechy formy europejskiej. Na tablicy podanej niżej przedstawiam wszystkie owe wy- 

 miary, wraz z wymiarami rysunku Heckl'a i Kner'a; można się łatwo przekonać, że 

 z materyału tego do rezultatów pewnych dojść nie sposób. 



Nie lepiej rzecz się ma i z materyałem, dotąd zebranym dla okazów, pochodzą- 

 cych z Syberyi. 



W roku 1869 podałem wymiary trzech okazów, pochodzących z rzek Ingody 



1 Onona w Dauryi. L. Berg wymierzył dwa okazy z rzeki Szyłki, dwa okazy z rzeki 

 Obi, jeden okaz z rzeki Leny, jeden okaz z rzeki Kohmy i jeden okaz z ujścia 

 Amuru, czyli „limanu" amurskiego; ogółem 10 okazów. Jeżeli dodamy do tego, że 

 przy wymiarach nie wskazano płci osobników, że następnie brano do wymiarów egzem- 

 plarze rozmaitej wielkości, od 132 — 81 mm., a nawet okazy, mające 73 mm. całkowi- 

 tej długości, to się przekonamy, że i materyał syberyjski nie daje możności do okre- 

 ślenia dokładnego form tamtejszych. Pomimo, że nie mam świeżego materyału i mu- 

 szę się ograniczyć do okazów muzealnych, postaram się dać możebnie dokładną cha- 

 rakterystykę form europejskich i syberyjskich, zaś przyszłym badaczom pozostawiam 

 sprawdzenie i uzupełnienie podanych tu przezemnie szczegółów. 



Materyał, jakim rozporządzamy, jest następujący: a) piękny okaz, mierzący 124 

 mm. całkowitej długości, z Zakopanego, łaskawie mi udzielony przez p, W. Po li li- 

 ski ego, b) następnie okazy z muzeum Dzieduszyckich, pochodzące z Dunajca, 

 z rzeki Swicy i Dniestru. Nie przy każdym osobniku była możność określenia płci, 

 to też w tych wypadkach, gdzie zachodziła wątpliwość, pozostawiłem płeć nieozna- 

 czoną. Okazy, jakie przed laty oddałem do gabinetu Warszawskiego, pochodzące 

 z rzek Zabajkala, już nie są obecne w zbiorach; nadesłano mi natomiast parę oka- 

 zów z gabinetu Akademii Umiejętności w Petersburgu; pochodzą one z Amuru u jego 

 ujścia do morza. 



Na podstawie tego materyału przystępuję do charakterystyki form gatunku Cot- 

 tus poecilopus Heck. 



